Shqipëri-Itali - Shqiptari i Italisë

Ministri i jashtëm italian përshëndet dialogun e rigjetur politik në Shqipëri

Romë, 18 maj 2017 – “Mirëpresim lajmet që vijnë në këto orë nga Tirana dhe që tregojnë rigjetjen e dialogut mes palëve politike shqiptare, me qëllim identifikimin e afatet kohore dhe procedurave të përbashkëta për mbajtjen e zgjedhjeve të ardhshme parlamentare në Shqipëri”. Këtë ka deklaruar ministri i Jashtëm Alfano lidhur me ngjarjet e fundit në Shqipëri, siç lexohet në një komunikatë të ministrisë së Jashtme italiane. shtme

“Shpresojmë se një marrëveshje do të mund të formalizohet së shpejti, për të përforcuar më tej rrugëtimin demokratik të Shqipërisë dhe duke mundësuar kështu që Tirana të rinisë rrugën drejt integrimit të plotë evropian. Italia e konsideron këtë rrugë drejt BE-së, thelbësore dhe të domosdoshme për stabilitetin dhe begatinë e Rajonit. Italia do të vazhdojë të garantojë mbështetjen e saj gjithnjë e në veçanti duke nisur nga funksionet aktuale të Kryesimit të radhës të Procesit të Ballkanit Perëndimor” ka përfunduar ministri Alfano.

 

Për të intensifikuar bashkëpunimin mbi sigurinë, kundër kriminalitetit e emigracionit klandestin

Romë, 18 maj 2017 - Bashkëpunimi në sektorin e sigurisë dhe të luftës kundër terrorizmit, kontrolli i kufijve dhe lufta ndaj emigracionit të parregullt, kryesisht të të miturve, e trafikut të drogës kanë qenë temat kryesore të takimit të djeshëm në selinë e Ministrisë së Brendshme në Romë mes ministrit italian Marco Minniti dhe homologut të tij shqiptar Fatmir Xhafaj. Këtë thonë njoftimet për shtypin e Viminales dhe e ministrisë së Brendshme shqiptare.

“Minniti e Xhafaj kanë rënë dakord të intensifikojnë më tej bashkëpunimin operativ e hetimor mes forcave të Policive. – lexohet në komunikatë – Janë programuar kurse formimi e përditësimi, për të kundërshtuar dukuri kriminale vendase e transkombëtare, duke përforcuar shkëmbimin e informacioneve edhe për luftën ndaj trafikut të substancave narkotike”.

Ndërsa në njoftimin për shtyp të ministrisë së Brendshme të Shqipërisë saktësohet se në takim “u vendos të krijohet një grup pune i përbashkët i dy ministrive për përgatitjen e disa marrëveshjeve të rëndësishme dypalëshe, si: marrëveshje në luftën kundër terrorizmit; marrëveshje në luftën kundër mbjelljes dhe trafikimit të lëndëve narkotike; marrëveshje në fushën e mbrojtjes së dëshmitarëve të drejtësisë; marrëveshje në fushën e turizmit (kryesisht në menaxhimin e përbashkët të kontrollit kufitar), marrëveshje në fushën e migracionit të paligjshëm (kryesisht të fëmijëve të mitur të pashoqëruar), si dhe binjakëzimin e Akademive të Sigurisë.

Ministri Xhafaj gjatë vizitës në Romë zhvilloi një takim edhe me Prokurorin e Drejtorisë Kombëtare të Antimafias, Franco Roberti, me të cilin “u diskutua mbi reformën në drejtësi, si dhe u ra dakord për thellimin e marrëdhënieve të ndërsjellta dypalëshe, kryesisht në drejtim të hetimeve të përbashkëta në luftën kundër trafikut të lëndëve narkotike dhe grupeve të strukturuara kriminale”.

 

 

 

 

 

 

Ndërsa numri i të miturve shqiptarë të pashoqëruar në Itali vazhdon të rritet, përfaqësues të ministrive të ndryshme të të dyja vendeve janë mbledhur në Romë për të trajtuar çështjen

Romë, 17 maj 2017 – Tre muaj më parë, vinim në dukje që në fund të vitit 2016, me 1.611 prani, të miturit e pashoqëruar shqiptarë përbënin komunitetin e tretë në Itali. E sot? Të dhënat e ministrisë së Punës, të përditësuara në fund të trimestrit të parë të këtij viti tregojnë se situata nuk është përmirësuar aspak: ndërsa numri i përgjithshëm i të miturve të huaj të pashoqëruar ka rënë (15.458 në 31 mars 2017 ndërsa ishte 17.373 më 31 dhjetor 2016), ai i shqiptarëve është rritur e ka shkuar në 1.672 vetë, duke mbetur komuniteti i tretë.

Fëmijët e huaj të braktisur në Itali
(sipas të dhënave të ministrisë së Punës)

Data

Shqiptarë

Renditja

Gjithsej

31/03/2017

1.672

Të tretët

15.458

28/02/2017

1.621

Të tretët

15.085

31/01/2017

1.598

Të tretët

15.205

31/12/16

1.611

Të tretët

17.373

31/12/15

1.432

Të dytët

11.921

31/12/14

1.087

Të pestët

14.243

31/12/13

804

Të tretët

8.461

31/12/12

708

Të tretët

7.575

Ndërkaq, ndryshe nga tre muaj më parë kur nuk kishim asnjë të dhënë rreth një shqetësimi të mundshëm rreth problemit nga pala shqiptare, këtë radhë mund të shkruajmë se ka nisur një bashkëpunim mes dy vendeve, frytet e të cilit do të duan ca kohë të dalin në dritë.

Më 10 prill është mbajtur një tryezë pune italo-shqiptare, apo komision i përbashkët, me pjesëmarrjen e disa ministrive. Shqipëria përfaqësohej aty me ambasadoren Anila Bitri, me drejtorin e Drejtorisë së Çështjeve Konsullore në Ministrinë e Jashtme, Arqile Sota, dhe përfaqësues të ministrisë Punës dhe të Brendshme. Po ashtu edhe pala italiane, e cila veç funksionarëve të ministrive të Jashtme, të Brendshme e të Punës, kishte edhe përfaqësues nga ajo e Drejtësisë.

Ky ishte takimi i parë i përbashkët, i paraprirë nga punë përgatitore si në Itali ashtu edhe në Shqipëri. – thonë për Shqiptariiitalise.com nga Ambasada e Shqipërisë në Romë – Në këtë takim të parë u parashtrua gjendja, si shifrat ashtu edhe përqendrimi sipas rajoneve apo të dhëna të tjera të karakterit statistikor”.

Për çfarë u ra dakord në këtë takim? Jo për ndonjë gjë shumë konkrete për zgjidhjen e problemit, me thënë të vërtetën, por gjithsesi një hap i parë ishte sa i nevojshëm aq edhe i rëndësishëm.

“Palët, të ndërgjegjshme se problemi nuk është vetëm i lidhur me kontrollin kufitar, ranë dakord që përmes një reflektimi të pavarur mbi të dhënat, informacionet dhe ballafaqimet e asaj dite, do të analizojnë, përpunojnë dhe propozojnë zgjidhje të mundshme njëri-tjetrit. – thonë nga Ambasada që mes gjërave për t’u propozuar përmend – Mendojmë se do të merret në konsideratë edhe çështja e bashkëtutorimit të titujve, diplomave të barazvlefshme në qendrat e formimit profesional të të dy vendeve”.

Vendimi më konkret i tryezës, është ai i thirrjes së një takimi tjetër në Tiranë, sa më shpejt, ndoshta brenda këtij muaji, me synimin e arritjes së “një marrëveshjeje dypalëshe për adoptimin e masave konkrete në përballje dhe mbikqyrje të problemit në fjalë”. Madje “në Tiranë do të ketë një përfshirje më të gjerë të insitucioneve që duhet të mbikëqyrin situatën në mënyrë konstante, siç do të jenë Ministria e Drejtësisë, Ministria e Arsimit dhe Avokati i Popullit” sqarojnë nga Ambasada.

K.B. / Shqiptari i Italisë
(Ndiqni Shqiptariiitalise.com edhe në Facebook dhe Twitter)

Lexo edhe:
15-vjeçari “i braktisur” në Itali akuzohet për mashtrim ndaj shtetit
Të miturit shqiptarë “të braktisur” në Itali. A shqetëson Shqipërinë kjo çështje?
Si të pajisesh shpejt me një lejeqëndrim në Itali. Mënyra e shqiptarëve
“Braktisja” e të miturve në Itali, paditen 66 shqiptarë
Të miturit e braktisur
“Eksodi" i të miturve

 

Presidenti i Senatit të Italisë, Pietro Grasso, i ka dërguar një mesazh urimi Ilir Metës pas zgjedhjes së tij President i Republikës së Shqipërisë.
Pasi e përgëzon për këtë detyrë të re, Grasso shpreh bindjen se marrëdhëniet e mira mes Italisë dhe Shqipërisë do të forcohen edhe më tej gjatë mandatit të Metës në postin e Presidentit të Republikës së Shqipërisë.

I dashur Presidenti Meta,
dëshiroj sinqerisht t’ju përgëzoj për zgjedhjen tuaj si President i Republikës së Shqipërisë dhe të uroj çdo sukses për ju personalisht dhe për popullin shqiptar.
Jam i sigurt se marrëdhëniet e respektit të ndërsjelltë, miqësisë dhe bashkëpunimit midis dy vendeve tona do të rriten më tej gjatë mandatit tuaj presidencial.
Duke shprehur konsideratën time më të lartë,
me respekt
Pietro Grasso”.

 

“Rai duhet të flasë shqip” është titulli i një shkrimi të shkurtër në një nga blogjet e repubblica.it. Në të vërtetë është fjala për një propozim të bërë nga Komisioni parlamentar për mbikëqyrjen e radiotelevizionit shtetëror mes sugjerimeve të miratuara më 11 prill për modifikimin e Skemës së dekretit të qeverisë me të cilin i përtërihet RAI-t koncesioni i shërbimit publik radioteleviziv për dhjetë vjetët e ardhshëm.  

Sugjerimi i transmetimit edhe në gjuhën shqipe bëhet në kuadrin e ligjit 482 të vitit 1999 që tutelon gjuhët e pakicave në Itali. Praktikisht parlamentarët sugjerojnë – e nuk është e thënë që qeveria t’i marrë parasysh propozimet e Komisionit – që RAI të prodhojë e të transmetojë emisione televizive dhe radiofonike në gjuhën shqipe në zonat e arbëreshëve.

Më saktësisht, kërkohet që nenit 3, paragrafi 1, germa g të “Skemës së dekretit me të cilin i ripërtërihet besimi në koncesion i shërbimit publik televiziv, radiofonik dhe multimedial ndërmarrjes RAI” që parashikon “prodhimin e shpërndarjen e transmisioneve radiofonike dhe televizive, si dhe të produkteve audiovizive në gjuhën gjermane e ladine për provincën autonome të Bolzanos, në gjuhën ladine për provincën autonome të Trentos … dhe në gjuhën sllovene për krahinën autonome të Friuli Venezia Giulia-s”:

t’i shtohetdhe në gjuhën shqipe dhe në gjuhët e tjera ë mbrojtura me ligjin 482 të 15 dhjetorit 1999 në zonat e përkatësisë, sipas mënyrave të përcaktuara nga kontrata kombëtare e shërbimit":

Edhe pse risia, nëse qeveria do ta merrte parasysh këtë sugjerim, do të ishte interesante për të gjithë shqipfolësit në Itali, me sa shihet nga ç’shkruhet në aktet e Parlamentit, nuk është aspak fjala që RAI duhet detyruar të flasë shqip për shkak të numrit të lartë të shqiptarëve të ardhur këtu nga 1990 e këtej, siç lë të kuptohet shkrimi në blogun e Repubblica.it. Nga ana tjetër, nëse do të ishin 600 mijë shqiptarët e sotëm të Italisë (mes atyre me lejeqëndrim e atyre me pasaportë italiane tashmë) që do të detyronin parlamentarët të këshillonin qeverinë që të fusin edhe shqipen mes gjuhëve në të cilat duhet të trasmetojë RAI, nuk kuptohet pse e njëjta gjë të mos këshillohej për gjuhën rumune apo arabe: komuniteti i rumunëve në Itali janë sa dyfishi i atij të shqiptarëve, numri i marokenëve në Itali është pak a shumë i njëjtë me atë të shqiptarëve.

 

Në vitin 1993, sipërmarrësi napolitan Angelo Frascino ka hedhur në gjyq shtetin shqiptar në gjykatën ndërkombëtare të Arbitrazhit dhe ka fituar një dëmshpërblim prej 48 miliardë liretash italiane. Për më shumë se dy dekata ka tentuar pa sukses në gjykatat shqiptare të fitojë të drejtën për të ekzekutuar atë vendim. Pa ia arritur, i drejtohet drejtësisë italiane e fiton. Sot, bashkë me interesin prej 13% në vit për 23 vjet, shteti shqiptar i detyrohet 141 milionë eurosh dëmshpërblim familjarëve të sipërmarrësit që ndërkohë ka vdekur
Nga Lindita Çela, BIRN

5 Maji 2015 duhej të ishte një e martë e zakonshme pune për të ngarkuarën e financës së konsullatës shqiptare në Milano, e cila u paraqit në Bankën Unicredit për të derdhur rrogat e punonjësve nga llogaria rrjedhëse.

Por ndryshe nga të martat e tjera çdo fillim muaji, ky veprim është kundërshtuar nga banka Unicredit, punonjësit e së cilës bënë me dije se llogaria rrjedhëse e konsullatës shqiptare ishte bllokuar pas një vendimi të 22 korrikut 2014 të Gjykatës së Apelit Romë për llogari të shoqërisë “Iliria Sh.p.k”.

Në të njëjtën ditë, konsullja e përgjithshme e Shqipërisë në Milano, Luljeta Çobani, i është drejtuar e alarmuar me një shkresë urgjente Ministrisë se Punëve të Jashtme, duke e njoftuar për situatën e krijuar.

“Ju bëjmë me dije se nga dita e sotme, të gjitha veprimet që kryejnë shtetasit shqiptarë për aplikim për pasaportë dhe veprime konsullore kalojnë në llogarinë e bllokuar,” i shkruan Çobani MPJ-së.

“Në këto kushte, jemi të mendimit që deri në zgjidhjen e situatës pagesat të bëhen me para në dorë, si për pasaporta dhe veprime konsullore. Me këto të fundit të mbulojmë shpezimet e konsullatës,” shtoi ajo.

Të dhënat dhe dokumentet e siguruara nga BIRN tregojnë se situata e pazakontë e krijuar në Maj 2015 me bllokimin e llogarisë bankare të konsullatës së Milanos i ka rrënjët në një kontratë të lidhur midis qeverisë shqiptare dhe një sipërmarrësi italian në Mars të vitit 1991-në prag të rrëzimit të regjimit komunist në Shqipëri.

Kjo kontratë kishte për qëllim krijimin e një kompanie italo-shqiptare me me aksione të përbashkëta midis Ndërmarrjes Komunale në Plazhin e Durrësit dhe Iliria S.r.l në pronësi të  investitorit napolitan, Angelo Frascino, për zhvillimin e zonës turistike të qytetit bregdetar.

Për shkak të ndryshimeve politike në vend,  kompania italo-shqiptare nuk ka mundur të zhvillojë projektin e saj. Kjo nuk e ka  penguar Angelo Frascinon që në  maj të vitit 1993 t’i drejtohet gjykatës ndërkombëtar të Arbitrazhit, duke fituar një dëmshpërblim prej 48 miliardë liretash italiane kundër shtetit shqiptar.

Për më shumë se dy dekada, Iliria S.r.l dhe familja Frascino ka tentuar pa sukses të fitojë të drejtën për të ekzekutuar vendimin e vitit ‘93 në gjykatat shqiptare.

Por dështimi në Shqipëri nuk e ka shkurajuar kompaninë Italiane, e cila në Korrik 2014 ka arritur ta konfirmojë vlefshmërinë ligjore të Arbitrazhit dhe një vendim për ekzekutim të detyrueshëm ndaj palëve të treta, me të cilët Shqipëria ka marrëdhënie ekonomike në Gjykatën e Apelit dhe Tribunalin e Romës.

Autoritetet shqiptare kanë reaguar me plogështi ndaj vendimeve të gjykatave italiane. Vendimi i arbitrazhit të vitit 1993, bashkë me interesin prej 13 % në vit për 23 vjet kap një vlerë prej 141 milionë eurosh dëmshpërblim në dëm të vendit.

Pala shqiptare është njoftuar për vendimin në rrugë diplomatike me notë verbale në Tetor 2014, por të dhënat e siguruara nga BIRN tregojnë që Avokatura e Shtetit nuk ka reaguar për mëse 8 muaj- deri në Maj 2015, kur pas bllokimit të llogarive bankare të Konsullatës, ka kontraktuar me urgjencë një avokat italian për të kundërshtuar vendimin e Gjykatës së Apelit Romë.

Edhe pse tashmë i pezulluar, Avokatja e Shtetit Alma Hicka pranon se vendimi i gjykatës italiane ka krijuar një precedent të rrezikshëm për shtetin shqiptar.

Biznes me shtetin komunist

Kur biznesmeni napolitan, Angelo Frascino erdhi në Shqipëri në Mars të vitit 1991,  regjimi gati gjysmë-shekullor komunist po përjetonte grahmat e fundit. Frascino i vuri syrin zonës së plazhit të Durrësit, e cila në atë kohë administrohej nga Ndërmarrja Komunale e Plazhit Durrës.

Frascino i propozoi qeverisë shqiptare një plan për zhvillimin turistik të zonës së plazhit të Durrësit me ndërtimin e resorteve,  vilave,  bankave, pallateve, kazinove  apo njësive të banimit të përshtatshme për 60.000 banorë, me një afat kohor prej 20 vjetësh.

Megjithëse projektit i mungonte një faturë financiare, një vendim i Këshillit të Ministrave i marrë me 28  Mars 1991 – tre ditë përpara zgjedhjeve të para pluraliste në Shqipëri, autorizonte ish Ndërmarrjen Komunale të Plazhit të Durrësit  të krijojë shoqërinë e përbashkët italo- shqiptare me kompaninë e Frascinos “Iliria S.r.l.”

Një ditë para zhvillimit të zgjedhjeve në vend, gjatë heshtjes elektorale të 30 Marsit 1991, mes Iliria S.r.l dhe ish ndërmarjes komunale nënshkruhet kontrata e themelimit të shoqërisë mikse, “Durrazo-Iliria-Frascino, DIF,” e cila kishte për qëllim “ripërtëritjen (modernizimin) e plazhit të vjetër si dhe shfrytëzimin turistik të zonës bregdetare shqiptare.”

Kompania italiane e regjistruar nga Frascino, Iliria S.r.l zotëronte 51 % të aksioneve në kompaninë Italo-Shqiptare dhe pjesa tjetër zotërohej nga ndërmarrja komunale publike e Durrësit.

Për palën shqiptare, kontrata është firmosur nga ish kryetari i Komitetit Ekzekutiv të Durrësit, Fatmir Minguli dhe ish drejtori i Ndërmarrjes Komunale të Plazhit të Durrësit, Jetgjat Todri.

Në lidhje me këtë kontratë kanë lindur divergjenca interpretative midis palës shqiptare dhe kompanisë italiane, e cila në bazë të nenit 2 të kontratës, filloi një gjykim arbitrazhi ndërkombëtar kundër qeverisë shqiptare në vitin 1993.

Gjyqi i arbitrazhit

Tre arbitra, mes të cilëve dhe  shqiptari Fatmir Laçej morën me 19 Prill 1993 në shqyrtim padinë e bërë nga shoqëria Iliria S.r.l kundër shtetit shqiptar.

Tribunali i vendosur në Dhomën e Tregtisë në Tiranë për 6 muaj shqyrtoi të gjitha pretendimet e palës italiane në dështimin e marrëveshjes së zhvillimit të zonës bregdetare të gjirit të Durrësit.

Për qeverinë e asaj kohe, fakti që kjo marrëveshje ishte nënshkruar nga ish Ndërmarrja Komunale e Plazhit të Durrësit nuk legjitimonte përfshirjen e qeverisë si palë në arbitrazh. Në 6 muaj që zgjati  ky proces, pala shqiptare është paraqitur vetëm në një seancë të vetme, e përfaqësuar nga avokatja Lejla Gjini.

Biznesmeni napolitan Frascino ka pretenduar gjatë gjyqit të arbitrazhit se qeveria shqiptare nuk i është përmbajtur kontratës së nënshkruar për zhvillimin e plazhit të Durrësit, për shkak se tokën pranë plazhit  dhe pranë pyllit me pisha  gjatë gjithë shtrirjes bregdetare ia ka dhënë palëve private për të kryer veprimtari bujqësore.

Pjesë e pretendimeve të Frascinos është dhe mossigurimi i kushteve dhe ambienteve për punë, si zyra apo dhe mjedise të tjera, që sipas kontratës ishin detyrim i ish Ndërmarrjes Komunale për t’i ofruar.

Angelo Frascino pretendoi gjithashtu se ai ka hartuar projektet për resortin turistik  të quajtur “Epidamus” dhe atë të kazinosë “Diamant” dhe se ndryshimet  e ndodhura  me përmbysjen e regjimit komunist  penguan zhvillimin e tyre.

Sipas akteve të paraqitura në arbitrazh, Frascino fajëson shtetin shqiptar se tokat e ndërmarrjes së përbashkët në zonën e Golemit, Qerretit dhe Karpenit,  iu dha privatëve  për ta përdorur për bujqësi, në vend që të zhvilloheshin për turizëm, sipas kontratës së lidhur me Iliria S.r.l.

“Shteti shqiptar ndryshoi ndarjen territoriale ndërmjet komunave, duke i dhënë komunës së Kavajës  një pjesë të territorit të përfshirë në kontratë.  Iu kthyen  pronarëve të  vjetër  pasuritë  e patundshme  ekzistuese në terrenin objekt të kontratës  duke shkelur në këtë mënyrë marrëveshjen e bërë më datë 30 Mars,” thuhet në pretendimet e bëra në Tribunal nga Angelo Frascino.

Pas 6 muajsh shqyrtimi të kontratës së nënshkruar në ditët e fundit të komunizmit në Shqipëri,  trioja e arbitrazhit e udhëhequr nga profesori turko-qipriot Ahmet Aker, del me vendim në 3 shtator 1993, duke  vendosur se qeveria shqiptare nuk i ka plotësuar detyrimet e marra përsipër ndaj palës italiane.

Trupa arbitrale vendosi dënimin e qeverisë shqiptare për t’i paguar si dëmshpërblim kompanisë  Iliria S.r.l shumën prej 48 miliardë e 239 milionë lireta për dëmet e pësuara. Sipas Gjykatës, kjo shumë duhet të fryhet me interesa të mëtejshme  në masën e treguar prej 13 % në vit, deri në datën e pagimit të saj të plotë.

Kjo trupë gjyqësore detyron shtetin shqiptar të paguajë edhe avokaten e palës italiane në shumën e 507 milionë liretave si dhe  shpenzimet gjyqësore në vlerën e 150 mijë dollarëve amerikanë.

Ky vendim i gjykatës së arbitrazhit nuk është apeluar nga shteti shqiptar, ndërkohë që 5 vite më vonë, Angelo Frascino i drejtohet gjykatave shqiptare për njohjen dhe ekzekutimin e vendimit të tribunalit të arbitrazhit. ...

Lexo artikullin të plotë në Reporter.al: Qeveria e përgjumur, Shqipëria rrezikon 141 milionë euro nga arbitrazhi

 

 

 

 

 

 

 

Ku kanë përfunduar të diplomuarit universitarë italianë? Në një kohë kur në Itali papunësia mes të rinjve kapërcn vlerën 40%, shumë prej tyre i gjen jashtë shtetit, një pjesë në Shqipëri. Dy hapa larg, ku italianët ndihen si në shtëpi të tyre, vend në zhvillim që ofron më shumë mundësi se Roma apo Palermo, me rrogë më të vogël por që në proporcion me koston e jetesës rezulton më e mirë se çka ofrohet në Itali.
Është Matrix, programi televiziv i Canale 5, që i fundit në kohë jep një reportazh nga Tirana ku shkon e takon disa të rinj italianë. Ja çfarë ka transmetuar të premten e shkuar:

 

 

 

 

 

Tregtarët me Qeleshe - Pjesa e gjashtë
K
jo është historia e një çifti italo-shqiptar që nis nga vitet 20 të shekullit të shkuar. Djali, nga Berati, student në Itali. Vajza, nga Napoli. Dy të rinjtë njihen në Itali, dashurohen e pasi djali përfundon studimet e tij, kthehen që të dy në Shqipëri. Vajza italiane 18-vjeçare, ndjek në vendin e tij, të dashurin e saj, të lumtur martohen, lindin 3 fëmijë. Ajo vajzë mendon se, sa herë të dëshirojë, mund të kthehet në Itali, tek prinderit e të afërmit e saj, mendon se jeta në Shqipëri, për ta do të jetë e lehtë. Kjo është e vërtetë deri në çastin e ardhjes në fuqi të regjimit komunist. Pas çlirimit të Shqipërisë, jeta i rezervoi atij çifti befasi rrëqethëse…
Nga Adela Kolea

 Tirane, Shqiperi 1941. Nena e Anes sapo kishte ardhur nga Napoli, me rastin e lindjes se nipit, djalit te AnesKishte vdekur Enver Hoxha!
Kishte vdekur diktatori! Kishte vdekur ai person, te cilin shqiptaret e kishin konsideruar gjithnje si “te pavdekshem”.
Përgjegjesi i dhimbjeve te jetes se saj, ai tashme kishte vdekur! Ne veshe, si për magji i jehonin fjalet e bashkeshortit te saj te dashur, kur ajo atehere i kishte shkuar ne burg për ta takuar: “Ana, jam i pafajshem!”
Për vdekjen e nje personi, duke folur nga ana njerezore, zakonisht provohet dhimbje, deshpërim, keqardhje. Ne kete rast, eshte ndoshta diçka 
jo e kendshme për t’u thene, por Ana, keto ndjesi nuk i provonte aspak!

Tiranë, mesi i prillit 1985.
Pranvera eshte nje stine e bukur, pavaresisht nga vendndodhja e njeriut por, ne Tirane ajo ka qene gjithnje magjike.
Nuk e di nese eshte nje faktor qe lidhet paksa drejtpërdrejt  me “stinet e jetes” dhe me ndikimin e ajrit pranveror mbi gjendjen shpirterore te nje personi ndaj, pikerisht për kete fakt, gjithnjë referuar stineve te jetes, ato, te cilat jane te  përjetuara ne vendlindje, shkaktojne gjithnjë një përfshirje emocionale me te dallueshme.
Nderthuren emocione dhe ndjesi, qe fillojne ta bejne njeriun te rreqethet, kacavirren ne muret e zemres, ashtu si deget e një bime kacavjerrese, e cila mbeshtjell një trung apo një mur çfaredo. Duke dashur me çdo kusht qe te zere një vend gjithnjë e me te madh, shpesh edhe me dhimbje, prepotence dhe invadence.
Pikerisht ne kete menyre, emocionet qe mbeshtjellin njeriun, duke iu kthyer atyre te “pranverave te jetes se tij”, jo gjithnjë jane te kendshme dhe mbartese lumturie. Përkundrazi…
Kushedi sepse, pranveren e Tiranes, Ana e ka lidhur gjithnjë me pranveren e Napolit, vendlindjes se saj!
Tirana e Napoli kane ecur gjithnjë paralelisht për te ne jeten e saj por, me tepër sesa ne vete jeten ndoshta, ato kane ecur ne kujtesen dhe fantazine e saj, ne udhetimet imagjinare dhe reale, te shkrira se bashku.
Ajo pati nisur te degjonte qe te flitej për Tiranen qe ne vitin 1920, vit ne te cilin Tirana qe shpallur kryeqytet. Dhjete vite me pas, rreth 1930-es ajo, nga Italia, qe transferuar ne Tirane, ne qytetin e bashkeshortit te saj te dashur, duke qene se ai ishte shqiptar.
Qe atehere, pranverat e Napolit, ajo kishte pasur mundesine qe t’i përjetonte e shijonte edhe për pak kohe nepërmjet udhetimeve te saj vajtje-ardhje, Shqipëri-Itali.
Por, me pas, kur ne Shqipëri u instaurua regjimi diktatorial, ai shpërfilli te gjitha marreveshjet për qarkullimin e lire te shtetasve italiane civile, te mbetur ne Shqipëri dhe Ana, token e  saj te lindjes, Italine, nuk do te mundte ta shihte me. 
Nuk do te mundte te shihte Napolin, e as familjaret e saj.

Ana kishte tre femije. Ate dite prilli ne Tirane, kishte vendosur qe te shkonte te takonte dy femijet e tjere e familjet e tyre, nderkohe qe ajo vete jetonte ne shtepi me njërin prej tyre. Ana kishte shume kenaqesi te ecte ne kembe. Dhe kete gje e praktikonte shpesh. I vetmi mjet publik transporti ne Shqipërine e viteve ’80-te, ishte autobusi urban, por ajo nuk preferente te udhetonte me te.
Me pak fjale, do t’i duhej te përshkonte ne kembe një pjese te mire te Unazes se qytetit, përgjate Lanes. Ne fakt kete e bente me kenaqesi.
Ana tashme ishte e moshuar por, për fat, gezonte shendet te plote. Ishte edhe mjaft energjike për moshen.

Ate mengjes te 11 prillit ‘85 ne Tirane, ne një kohe kur pranvera kishte pak qe kishte hyre tashme si stine, Ana fillon ecjen e saj qe nga zona e Spitalit, për te mberritur te Rruga e Elbasanit. Ne ecje e sipër, i vinte nder mend Napoli i saj dhe një ndjenjë nostalgjie, kushedi sepse, e mbertheu. Kishin kaluar shume vite qe nuk shkonte te takonte te afermit, ndonese prinderit tashme dihej qe i kishin vdekur, pasi  ajo vete tani ishte e moshuar por gjithsesi, ne Itali kishte motrat, nipër e mbesa e sternipër gjithashtu. Heren e fundit qe ishin takuar, kjo kishte ndodhur rreth viteve ’60-te. Qe atehere, degjoheshin ne telefon. Telefoni nepër apartamentet private ne Shqipëri nuk ekzistonte, por, telefonia publike ne posten e qytetit me kabinat përkatese telefonike, kjo po.

Bari, Itali 1941. Ana e Xhulio, me djemte e tyre dhe me motren e Anes e te aferm ne BariAna, nderkohe qe vazhdonte te ecte, has nja dy oficere tek bisedonin ndermjet tyre, qe pavaresisht rezervimit te tyre normal, me një ton te pazakonte, me një shqetesim qe u verehej ne fytyre, përcillnin një ndjesi paniku edhe ndaj asaj vete, qe ata hasi aty ne rruge krejt rastesisht.

“Kushedi! - mendon - kushedi se ç’do te kene, ndoshta ndonjë problem ne kazermen e tyre, ndonjë ushtar i padisiplinuar, ndonjë koleg rebel, ndonjë mosmarreveshje ndermjet tyre, mundet edhe te ndodhe…!”
Ndonese Ana e dinte qe, për kundershti ne menyren e te menduarit e te te punuarit ne Shqipëri, për mendime te ndryshme nga linja ideologjike  qe qeveriste vendin, as qe behej fjale! Ose bindeshe, ose paguaje me një ndeshkim te rende.  Pamja e atyre ushtarakeve i la një shije te hidhur. Ndoshta ngaqe, me disa kolege te tyre, vite me pare, ajo kishte kaluar përvoja te hidhura. Kushedi…!
Vazhdonte ecjen e saj përgjate Lanes. Tashme Rruga e Elbasanit nuk ishte larg. Por, pikerisht duke iu afruar kesaj zone, ajo veren një levizje te pazakonte makinash ushtarake.
Ana mberrin ne shtepine e djalit, ku kalon te gjithe ate dite, ate dite paksa te çuditshme. Ne mbremje shkon heret për te fjetur, lodhja e asaj ecjeje te gjate nga njëra ane e nga ana tjeter, mendimet e shumta qe kishte ne koke, kishin shkaktuar tashme efektin e tyre mbi te. Perceptime te çuditshme e një lloj ankthi e shoqeruan edhe përgjate gjithe nates.

Te nesermen, gjithçka do ta kishte marre një shpjegim, një përgjigje! Lajmi kishte rene si një stuhi, pikerisht si ato qe ne pranvere, kthehen ne uragane te vertete!
Enver Hoxha kishte vdekur!
Kishte vdekur diktatori! Kishte vdekur ai person, te cilin shqiptaret e kishin konsideruar gjithnjë si “te pavdekshem”.
Përgjegjesi i dhimbjeve te jetes se saj, ai tashme kishte vdekur! Ne veshe, si për magji i jehonin fjalet e bashkeshortit te saj te dashur, kur ajo atehere i kishte shkuar ne burg për ta takuar: ”Ana, jam i pafajshem!”
Për vdekjen e nje personi, duke folur nga ana njerezore, zakonisht provohet dhimbje, deshpërim, keqardhje. Ne kete rast, eshte ndoshta diçka e shemtuar per t’u thene, por Ana, keto ndjesi nuk i provonte aspak!”
Madje nuk e besonte nje lajm te tille: po sikur te behej fjale për nje lajm te rreme, për ndonje grusht shteti, për ndonje lajm nga ata që, vetem nje mendje e tille e aq lige si ajo e tij mund te shpikte, kushedi se për ç’qëllim?
Anes i duhej te merrte përforcim mendimi nga te tjere për kete, e kishte te nevojshme për t’u çliruar shpirterisht. Pyeti djemte, nipërit, fqinjet, megjithese i shihte edhe ata vete si te habitur, i pyeti madje disa here rresht: A jeni te sigurt? Ka vdekur vertet?
Pikerisht, Babai i Atdheut, shoku Enver, mund te kishte qene objekt adhurimi, por çuditerisht mundej te kishte qene edhe objekt vdekjeje! Ai tashme kishte vdekur!

Iu përzien nje bashkesi ndjesish. Veçse, bashke me te, humbte edhe nje pjese e mire e jetes se saj tashme. Përpara se diktatori te vdiste, kishte vdekur i shoqi i saj i dashur, Xhulio. E Xhulio, përpara se te vdiste, kishte provuar ne lekuren e tij, persekutimet e atij regjimi, te regjimit për te cilin, Enver Hoxha kishte qene si hartues, edhe zbatues i pameshirshem.  
E nuk e  dinte ne ate pike se, si ajo, po ashtu edhe te tjere italiane civile te mbetur ne Shqipëri përgjate diktatures, te gezoheshin apo te trishtoheshin nga ky lajm. Secila nga keto ndjesi e kishte “pse”- ne e vet e mbante peshen e vet përkatese.

Kishin kaluar tashmë katër vjet.
Mberriti viti 1989. Ana, bashke me mbesen – me ate, e cila po shkruan tashme keto rreshta e që ne ate kohe ishte adoleshente – i drejtohet pas shume vitesh, pas nje jete te tere, Konsullates Italiane ne Tirane. Atij institucioni, ku me pare ajo nuk mund te shkelte e as që mund t’i afrohej!
Mallengjimi i saj qe i madh! Po hynte ne nje territor italian! Aty flitej italisht dhe personeli i konsullates e priti me shume dashuri e mallengjim.
Ana kishte marre vizen, që se bashku me mbesen, me ne fund te shkonin ne Itali, ne token e saj, e kjo, asaj i ndodhte tashme pas gati tridhjete vitesh, ndersa për mbesen ishte natyrisht here e pare.
Mberrijne ne aeroportin e Rinasit, por mbesa e sheh te shqetesuar gjyshen. Natyrisht, për gjyshen tetedhjete vjeçare, e cila po nisej për te takuar te afermit e saj ne Itali, pas nje jete te tere te kaluar ne Shqipëri, nen diktaturen e hekurt komuniste, kjo nuk ishte aspak nje gje e vogel! I shfaqej nje përzierje emocionesh: nostalgji, deshpërim, dashuri, dhimbje e trishtim, frike, ankth, trauma. Dhe me kete lemsh ne gjoks, ajo i ngjitej avionit!
Mberrijne ne Rome. Aty i prisnin te afermit italiane. Pas pak ditesh marrin avionin tjeter e mberrijne ne Bari, aty ku jetojne motrat dhe nipërit e Anes.
Mallengjimi ne momentin e takimit te tyre, që i papërshkrueshem. Njera prej mbesave italiane, e apasionuar pas gjuheve te huaja, edhe pak prej profesionit te saj si pianiste, i cili e bente qe udhetonte shpesh kudo nepër bote, dukej se kishte mesuar ndonje fjale shqip dhe i pret me shprehjen: “Mire se erdhet ne Itali, ju duam shume!” Dhe kjo gje, natyrisht, u kthye ne nje përfshirje emocionale nga ana e te gjithe te pranishmeve ne ate takim e disa pika loti u rrodhen nga syte secilit.

Njera nga motrat i kishte qepur me duart e saj nje triko te leshte dhe ia dhuron Anes. Ana, duke e veshur, i thote shqip: “Te lumshin duart!” dhe ia përkthen italisht motres.
Fundja, ajo vinte nga toka tjeter e saj, Shqipëria. Ishte kthyer ne nje fare menyre, ne “shqiptaren e familjes se tyre italiane”. E ketu aktivizohej nje mekanizem i çuditshem, pasi ne Shqipëri e konsideronin dhe e therrisnin “Italiania”, ndersa ne Itali, sapo u kishte ardhur “Motra shqiptare”!
Serish, motra e saj me e madhe – pasi Ana ishte me e vogla nga motrat – i sjell ne kujtese faktin me  kryesor e domethenes te jetes se saj: “ Po kush do ta kishte menduar, që pikerisht ti, që sugjestionoheshe aq shume nga ata tregtarw me Qeleshe, që vinin për te bere tregti ne dyqanin e babait tone, që vinin nga Toka e Shqiponjave, do te ishe martuar pikerisht me nje shqiptar, motra ime e dashur…!” 

Te nesermen u duhej te paraqiteshin ne Kuesture, ne Zyren e te Huajve, për t’u pajisur me lejeqëndrimin, ate disamujor për arsye turizmi. Por, përpara se te shkonin ne Kuesture, u duhej që te ndaleshin te fotografi për te realizuar fotografite e duhura për dokumentin.
Ne laboratorin e fotografit, hyjne se bashku Ana, mbesa e saj dhe nipi barez që i shoqëronte.
Fotografi, nje burre rreth te pesedhjetave, sapo i pa, duke kuptuar që ato kishin nevoje për fotografite për dokumenta dhe, duke qene edhe pak kureshtar, i pyet se për ç’lloj dokumenti u duheshin. Kur ai merr vesh që u duheshin për lejeqëndrimin, bisedimi i tyre zgjerohet me tej dhe ne kete menyre, ai kupton se ato te dyja vinin nga Shqipëria.

“Eshte e vertete që atje jetohet kaq keq, qe ka krize, qe mungojne shume gjera, qe ka censure, qe…?” Dhe pikepyetjet e tij nuk kishin te sosur… Mbesa e Anes, si nje adoleshente pak rebele qe ishte, shume komunikuese dhe ironike, i përgjigjet fotografit menjehere ne menyre spontane dhe te vendosur:” Po, fatkeqesisht po! Atje jetohet si ne nje kafaz! Atje te mungon frymemarrja! Mungon çdo gje! Nuk mund te flasesh lirshem, nuk mund te vishesh ashtu siç deshiron…!”
Me pak fjale, vajza, me shkujdesjen tipike te moshes, nis te flase me nje sens çlirues dhe shpërthyes por, ne ate pike, iu desh qe te nderpriste bashkebisedimin e saj me fotografin, pasi ndien nje fare pickimi te lehte ne krah, nga gjyshja! Dhe, nen ze, nderkohe qe nipi paguante ne lireta  fotografin, gjyshja i thote asaj:
“Meso qe, atehere kur duhet, te mbash gojen mbyllur! Si ia ben qe te kesh aq besim te ai person? Po sikur ai te jete ndonje shqiptar i punesuar nga “Sigurimi” – nga i tmerrshmi sherbim hetues sekret shqiptar – dhe, sapo te dalim prej ketu, kushedi se ç’na pret?
Gjyshja ishte e trembur, e traumatizuar, nuk kishte me besim tek askush.
Periudha e jetes se kaluar nen diktature ne Shqipëri, persekutimet ne familje dhe te gjitha dhimbjet e pesuara ne jete, fatkeqesisht nuk po i lejonin qe te shlodhej krejtesisht dhe te gezonte lirine e vertete, te gezonte ato dite qe po kalonte se bashku me te afermit e saj ne token e saj, ato momente qe kishte nje jete te tere qe i priste…!
Ato ishin trauma, qe vetem dikush qe i ka provuar vete mund t’i kuptonte.
Fundja, qe prej vdekjes se diktatorit, nuk kishte kaluar shume kohe, ishin vetem kater vjet dhe hijen e tij, fatkeqesisht, gjyshja  e shihte kudo.
Tashme, edhe ne Italine e saj, ajo nuk ndihej e sigurt. Tashme, edhe pranvera ne Itali, nuk përbente me për te, nje burim paqeje e qetesie. Dikush, paqen e saj te brendshme e kishte trazuar me kohe e për gjithnje. Dhe ai “dikush”, kishte traumatizuar nje popull te tere. Bota, sa me pare do ta  kuptonte kete gje, aq me mire do te kishte qene për te gjithe.

Enveri kishte vdekur ne pranvere, por kushedi sesa pranvera jete kishte trazuar, duke shkaktuar deme te përhershme ndaj nje popullsie te tere.

Lexo edhe:
Tregtarët me Qeleshe
Tregtarët me Qeleshe / 2
Tregtarët me Qeleshe / 3

Tregtarët me Qeleshe / 4
Tregtarët me qeleshe / 5

 

 

 

Në galerinë Kombëtare të Arteve, nga 16 janari deri më 2 prill 2017

Mbi 100 vepra për të treguar pasurinë e gjallërinë artistike të Romës së gjysmës së parë të shekullit XX.

Quhet “Kryeveprat e artit italian të viteve 1900” ekspozita që do të përurohet më 16 janar në Galerinë Kombëtare të Arteve në Tiranë e do të qëndrojë e hapur për publikun deri më 2 prill 2017.

Ekspozita organizohet nga Arthemisia Group dhe promovohet nga Kryeministria e Qeverisë shqiptare, Ambasada e Italisë në Tiranë, Ministria shqiptare e Kulturës, Bashkia e Tiranës, Galeria Kombëtare e Arteve në Tiranë, Instituti Italian i Kulturës në Bashkëpunim me Bashkë e Romës dhe Galerinë e Artit modern të Romës.

Veprat e ekspozuara në Tiranë, të përzgjedhura nën kujdesin e Maria Catalano, Federica Pirani dhe Stefano Roffi mes tremijë veprave të ruajtura në Galerinë e Artit Modern të Romës, janë të ndara në gjashtë seksione që i përkasin Simbolizmit, Shkëputjes Romane, Futurizmit, Klasicizmit të Ri, Shkollës Romane dhe Abstraksionizmit.

Siç shpjegon Claudio Parisi Presicce, Drejtues i Pasurive Kulturore të Bashkisë së Romës, seksionet e kësaj ekspozite  shoqërojnë vizitorin gjatë një udhëtimi që niset nga shprehjet e para simboliste, ajo “pikturë e peizazhistëve” në të cilën Gabriele D’Annunzio shikonte fillimet e një estetike të re, e një poezie të natyrës që synonte të kapërcente shfaqjen e realitetit në krahët e emocioneve që ky krijonte. Udhëtimi ekspozues vazhdon me artistët e lëvizjes “Shkëputja romane”, të cilët sollën ripërtëritjen dhe modernitetin me padurim ashtu sikurse nevojën për t’u shprehur në shumëllojshmërinë e stileve të tyre personale, të liruar nga një homologim i llojit akademik. Udhëtimi shkon pastaj në ngjitje me seksionin që i dedikohet Futurizmit dhe Aeropikturës, entuziazmit të fluturimeve në ngjitje dhe të atyre pamjeve të para, të reja, nga lart, për të paraqitur kuptimin e një zotërimi të ri: atë të lidhjes së njeriut me makinën dhe me shpejtësinë. Më tej shikimi kthehet pas te rifitimi i traditës italiane dhe te dialogu me antiken, i nxitur me shpirt nga një territor, ai roman, që është qendër natyrore e një pasurie të pafund, fryt i një historie mijëravjeçare, e artit dhe kulturës. Seksioni që i dedikohet “Shkollës Romane” dokumenton një ndërrim drejtimi të ri që synon të zëvendësojë saktësinë e formës dhe të propozojë një pikturë të pamposhtur, shumë shprehëse, të paqartë dhe ndonjëherë të fortë, të ndezur nga ngjyra e verdhë në të kuqe dhe e murrmë në të kuqërremë. Udhëtimi mbyllet duke u kthyer drejt viteve të tranzicionit, periudha që shtrihet mes viteve dyzet dhe pesëdhjetë, ajo dekadë e brejtur nga lufta e dytë botërore ku përbëhet ajo urë e varur, në ekuilibër delikat, mes dy shtyllave të Figurativizmit dhe Abstraksionizmit. Një braktisje graduale, por e pakthyeshme, e pikturës të së vertetës për të fshehur, në shenja që duhen interpretuar, tmerret dhe plagët e një faqeje historie nga e cila duhet të largohemi”.

Artistët protagonistë të ekspozitës janë mbi 60 e mes tyre spikasin de Chirico, Guttuso, Capogrossi, Balla, Casorati, Sironi, Carrà, Mafai, Scipione.

Kjo është një ekspozitë e rëndësishme, unike, që për herë të parë shfaq në Tiranë, njëherazi, më shumë se një qind kryevepra të artit Italian, fryt i bujarisë së Bashkisë së Romës dhe së Galerisë së Artit Modern të kryeqytetit italian, të institucioneve shqiptare që kanë mirëpritur me interes dhe entuziazëm këtë ide, dhe rezultat i punës dhe i energjive të forcave të shumta, publike dhe private, që e kanë mundësuar atë” thotë Alberto Cutillo, Ambasador i Italisë në Shqipëri, në katalogun dygjuhësh që shoqëron ekspozitën.

“Pas një çerek shekulli në liri, më në fund realizohet ëndrra për të shijuar nga afër një koleksion origjinal të kryeveprave pa pasur nevojë të kalohet deti. E pabesueshme por, fatkeqësisht, kjo është e vërteta dhe është thellësisht e mrekullueshme” fjalët e kryeministrit Edi Rama në të njëjtin katalog.

Mbërritja e 102 kryeveprave të artit italian të viteve 1900, të përzgjedhura nga Galeria e Artit Modern të Romës, në Galerinë Kombëtare të Arteve në Tiranë: