Tema mërgimi - Shqiptari i Italisë

Digjitalizohen shërbimet konsullore të Shqipërisë. Prej disa javëve është e mundur që për to të aplikohet online, madje shumë prej shërbimeve mund të merren pa qenë nevoja të shkohet në Romë, Milano apo Bari

Romë, 9 mars 2017 - Nga 15 janari 2017 deri më 8 mars 2017 në zyrën konsullore të Shqipërisë në Romë dhe në konsullatat e përgjithshme të Shqipërisë në Milano e Bari janë dhënë 5.115 shërbime konsullore. Më saktësisht, në Romë, janë bërë 1.112 aplikime; në Konsullatën e Përgjithshme në Milano, 3.638 aplikime; në Konsullatën e Përgjithshme në Bari, 365 aplikime. Është herë e parë që nga Ministria e Jashtme arrijmë të marrim të dhëna kaq të freskëta (shifra e kërkuar ministrisë nga Shqiptariiitalise.com më 8 mars, u dha pas pak orësh pasditen e të njëjtës datë) dhe kaq të sakta. Merita është e gjitha e platformës së re Shërbimi Konsullor Online, SHKO, që është futur në funksionim prej 15 janarit 2017, përmes së cilës kalon çdo shërbim i ofruar nga konsujt e Shqipërisë në të katër anët e botës.

Si ishte deri tani? Sikur të mos e dimë e që askush të mos ndihet i fyer prej nesh, po e themi me fjalët e vetë ministrit të Jashtëm Bushati: “Fatkeqësisht, për dekada me radhë, shërbimi konsullor ishte në një amulli totale. Korrupsion, radhë të gjata, dokumentacion i mbajtur si mos më keq në qitapë të dalë nga pluhuri i një epoke të paharruar. Shërbim i atrofizuar dhe në amnezi institucionale, shëmbëlltyrë e një tranzicioni konstant. Korrupsioni ka fytyrë. Deri dje ai mbante fytyrën e konsujve të korruptuar që shfrytëzonin gjendjen komatoze të shtetit për përfitime personale, në kurriz të qytetarëve, të dorëzuar para faktit se nuk i deshën as në atdhe dhe nuk i duan as jashtë atdheut”.

SHKO është një revolucion në shërbimin konsullor, që nga njëra anë duhet t'u lejojë qytetarëve një akses më të lehtë, më të shpejtë dhe me më pak shpenzime në shërbimet konsullore, nga ana tjetër të uniformojë praktikat konsullore të përfaqësive të vendit në mbarë botën dhe të mundësojë që çdo shërbim të jetë i gjurmueshëm qoftë nga qytetari (përmes kodit që i jepet pas përfundimit me sukses të çdo aplikimi) qoftë nga vetë ministria e Jashtme e zyra të ndryshme të administratës publike.

Praktikisht çdo shërbim i konsullatave të Shqipërisë nëpër botë mund të kërkohet online, mjafton të kesh një kompjuter, një lidhje interneti dhe një adresë poste elektronike. E natyrisht të kesh disa njohuri bazë të lundrimit në ueb, përndryshe duhet gjetur dikush që të japë një ndihmë, ose duhet vazhduar të shkohet drejtpërdrejt në konsullatë. Në plaformën SHKO arrihet përmes faqes internet të ministrisë së Brendshme të Shqipërisë si edhe nëpërmjet portalit e-Albania. Për disa shërbime, pas aplikimit online është e nevojshme të shkohet në konsullatë për të pasur shërbimin e nevojitur e për këtë do t’i jepet takim qytetarit gjithmonë përmes komunikimit me postë elektronike. Ai i pajisjes me pasaportë biometrike, për shembull, është një prej rasteve kur prania e qytetarit para konsullit është e pashmangshme, ndaj pasi konsulli të ketë bërë verifikime paraprake, do t’i japë një takim të interesuarit me datë e orë duke i kujtuar edhe çfarë duhet të ketë me vete. Por për shumicën e shërbimeve, 23 ndër 36, gjithçka mund të bëhet online e me postë. Aplikohet përmes platformës, merret një mail nga konsulli me udhëzimet e nevojshme, paguhet tarifa e shërbimit dhe ajo e postës për dërgesën e dokumentit në shtëpi, i nisen këto konsullatës dhe ajo brenda disa ditëve dërgon dokumentin për të cilin qytetari aplikoi në adresën e dhënë prej këtij të fundit.

Kursimi i udhëtimeve në Milano, në Romë apo në Bari (në rastin e Italisë) dhe i parave është i padiskutueshëm. Edhe afati brenda të cilit premtohen shërbimet përmes SHKO duket shumë i mirë, mjaft që të mos rritet me kalimin e kohës e përgjigjja që sot premtohet në 5 ditë të mos bëhet 5 javë, siç ndodhi për shembull me prenotimet e takimeve për të aplikuar për pasaporta biometrike në konsullatën e Milanos që arritën të jepeshin edhe për pas disa muajve.

Tani për tani, platforma përdoret ende pak nga qytetarët. Në fakt, kur nga Ministria e Jashtme na japin numrin e përgjithshëm të aplikimeve, njëkohësisht saktësojnë që nga mijëra shërbimet konsullore të kryera, vetëm për disa dhjetëra prej tyre qytetarët kanë aplikuar drejtpërdrejt përmes SHKO-së, 19 në Romë, 34 në Milano dhe 5 në Bari, të tjerat janë bërë nga vetë konsujt me të interesuarin në sportel. Të njëjtën gjë konfirmojnë për Shqiptariiitalise.com në Zyrën konsullore të Romës: “Akoma nuk përdoret gjerësisht, dhe e dimë që nuk do të jetë e lehtë, ndaj për njëfarë kohe do të lejohet paralelisht me aplikimin në sistem, edhe shërbimi i zakonshëm në sportel. E megjithatë, edhe me përdorimin e sotëm të pjesshëm që i bëhet platformës, SHKO është gjë shumë e mirë për transparencën e kontrollin mbi dokumentet e lëshuara pasi gjithçka është online që në çastin që konsullatat ofrojnë shërbimin”.

Është e kuptueshme që duke qenë diçka krejtësisht e re, platforma SHKO mund të shfaqë ndonjë problem. E pranon edhe ministri që, gjatë ceremonisë për prezantimin e platformës nga mesi i shkurtit, u shpreh: “Kërkojmë mirëkuptimin e qytetarëve mbi vështirësitë e mundshme teknike, sikundër dhe mirëpresim sugjerimet tuaja në përmirësimin e shërbimit”, duke përfunduar se gjithsesi, “jemi ende shumë larg asaj ç’ka meritojnë qytetarët tanë. Por ky është një fillim i mbarë drejt një objektivi tonë: për një shërbim modern konsullor për shqiptarët kudo që ndodhen”.

Një tjetër angazhim, për të cilin burime nga ministria thonë për Shqiptariiitalise.com se “po merren ministria e Brendshme dhe ajo e Jashtme, se është gati edhe një formular e po diskutohen detajet”, por që gjithsesi deri tani akoma nuk është kthyer në realitet, as me platformën SHKO, ka të bëjë me regjistrimin e emigrantëve sipas ligjit 14/2016 “Për identifikimin dhe regjistrimin e adresës së shtetasve shqiptarë që jetojnë jashtë territorit të Republikës së Shqipërisë”. Regjistrimi është i rëndësishëm për të mësuar më në fund as janë e ku jetojnë shqiptarët në botë e për të mundësuar një ditë edhe të japin votën e tyre pa iu dashur të shkojnë në Shqipëri (natyrisht as që bëhet fjalë për zgjedhjet e qershorit të ardhshëm, edhe pse u premtua shumë para zgjedhjeve të shkuara). Rëndësinë e këtij regjistrimi nuk harron ta përmendë as ministri i cili, gjithnjë gjatë inaugurimit të platformës SHKO, pohon: “Shërbimet konsullore digjitale do të ecin krah për krah zbatimit të ligjit për regjistrimin e shtetasve shqiptarë, proces që ne do ta nisim së bashku me Ministrinë e Punëve të Brendshme… Në këtë mënyrë, ne do t’i japim fund hamendjeve mbi numrin ekzakt të shtetasve tanë që banojnë jashtë atdheut”.

Ndoshta një ditë do të realizohet edhe kjo… Tani për tani, realitet është vetëm ofrimi i shërbimeve konsullore online. Dhe nuk është pak.

Keti Biçoku / Shqiptariiitalise.com

23 shërbime që do të kryhen tërësisht online dhe dokumenti i kërkuar do t’i dërgohet qytetarit me postë në adresën e shënuar:

13 shërbimet që do të kryhen online dhe qytetari do të paraqitet vetëm një herë në zyrat e Përfaqësive diplo­­matike dhe konsullore për të firmo­sur në prani të konsullit:

Aplikim për Asistencë të përgjithshme

Aplikim për Shtetësi Shqiptare me dhënie

Aplikim për Asistencë për shtetasit shqiptar të humbur

Aplikim për Shtetësi Shqiptare me njohje

Aplikim për Asistencë për shtetasit shqiptar të ndaluar ose të burgosur

Aplikim për Rifitim Shtetësie Shqiptare

Aplikim për Leje Transport Trupi

Aplikim për Lënie Shtetësie Shqiptare

Aplikim për Regjistrim fëmije

Aplikim për Lidhje Martese me Shtetas Shqiptar/e

Aplikim për Çertifikatë Lindje-vetëm për Italinë

Aplikim për Lidhje Martese me shtetas të huaj

Aplikim për Regjistrim Martese

Aplikim për Prokurë të Posaçme

Aplikim për Çertifikatë Martese-vetëm për Italinë

Aplikim për Deklaratë noteriale

Aplikim për Regjistrim Vdekje

Aplikim për Autentifikim nënshkrimi

Aplikim për Çertifikatë Vdekje- vetëm për Italinë

Aplikim për Procesverbal

Aplikim për Çertifikatë Familjare - vetëm për Italinë

Aplikim për Pasaportë dhe Kartë Identiteti

Aplikim për Leje Martese (Nulla Osta Matrimonio)- vetëm për Italinë

Aplikim për Vërtetim konsullor Identiteti

Aplikim për Ekstrakt dokumenti (Dublikatë)

Aplikim për Vizë

Aplikim për Njësimin e kopjes me origjinalin

 

Aplikim për Vërtetim konsullor mbi të dhënat personale

 

Aplikim për Vërtetim konsullor mbi të dhënat e sakta

 

Aplikim për Vërtetim çertifikatë lindje

 

Aplikim për Vërtetim certifikatë Martese

 

Aplikim për Vërtetim çertifikatë familjare

 

Aplikim për Vërtetime të tjera konsullore

 

Aplikim për Përkthim Dokumenti

 

Aplikim për Legalizimin e dokumenteve të lëshuara nga Institucione të huaja

 

Aplikim për Leje Kalimi

 

 

 

 

 

Tre muaj pas mbylljes së Samitit të parë të diasporës shqiptare është koha të shihet ç’u premtua e ç’po bëhet konkretisht
Nga Rando DEVOLE

Komuniteti i tretë më i madh i të miturve të huaj të pashoqëruar në Itali përbëhet nga shqiptarët. Dukuria është shqetësuese për Italinë, por nga Shqipëria, kush duhet të merret me parandalimin e kundërshtimin e kësaj dukurie hesht

Romë, 20 shkurt 2017 - Janë plot 1.611 persona më 31.12.2016 e si grup kombëtar renditet i treti në Itali. Është fjala për të miturit shqiptarë të pashoqëruar që përbëjnë 9,3% të numrit të përgjithshëm të të miturve të huaj të pashoqëruar. Janë në ngarkim të shtetit italian deri sa mbushin moshën madhore: në fakt u sigurohet veç jetesës edhe shkolla.

Fëmijët e huaj të braktisur në Itali
(sipas të dhënave të ministrisë së Punës)

Data

Shqiptarë

Renditja

Gjithsej

31/12/12

708

Të tretët

7.575

31/12/13

804

Të tretët

8.461

31/12/14

1.087

Të pestët

14.243

31/12/15

1.432

Të dytët

11.921

31/12/16

1.611

Të tretët

17.373

Shifra mund të duket jo e lartë. “Në Itali jetojnë rreth 600 mijë shqiptarë, është vend me mëse 60 milionë banorë” mund të mendojë ndokush duke e minimizuar problemin. Nuk është kështu. Kur mendohet se është fjala për një numër që rritet nga muaji në muaj të paktën gjatë pesë vjetëve të fundit, kur mbahet parasysh se janë të mitur (të kuptohemi, nuk flitet për fëmijë të vegjël, por adoleshentë, të rinj) që vijnë nga Shqipëria, vend në paqe dhe me demokraci, me më pak se 3 milionë banorë, shifra është shqetësuese. Është shumë shqetësuese për palën italiane, e ndoshta shumë më pak për atë shqiptare, të paktën këtë lë të nënkuptohet mënyra si (nuk) reagojnë.

Të gjithë mbajmë mend një reportazh të transmisionit televiziv Le Iene në fillim të dhjetorit. Shpjegonte qoftë si vepronin me vetëdije familjet dhe të miturit për t’u marrë në ngarkim nga shërbimet asistenciale të bashkive italiane, qoftë shqetësimin e këtyre të fundit që nuk arrijnë të frenojnë këtë dukuri.

Në janar dy raste të tjera shqiptarësh të mitur “të braktisur” në Rimini u sollën në faqet e kronikës. Në rastin e parë Policia e Kufirit, pas disa ditëve hetime, ndaloi të ëmën e të miturit që pasi e kishte shoqëruar këtu, po kthehej në Shqipëri pasi e kishte “braktisur” (apo më mirë lënë në duar të sigurta të asistencës sociale italiane). Agjentët e policisë epaditën gruan shqiptare për braktisje të të miturit, i dorëzuan të birin dhe i kthyen të dy bashkë në Shqipëri.
Në rastin e dytë, një javë pas këtij të sipërpërmendurit, një tjetër i mitur është paraqitur në Kuesturën e Riminit duke deklaruar se është i braktisur nga familjarët. Duke qenë se po përsëritet ca si shpesh e njëjta situatë, agjentët e zyrës së imigracionit arritën të gjenin një motër të djalit që jeton me lejeqëndrim në Veneto. E marrë në pyetje nga policia, gruaja e pranoi më në fund që ishte në dijeni të faktit që i vëllai ishte në Itali. Pasi iu shpjegua se e kishte detyrim ligjor si familjare e ngushtë e të miturit, të kujdeset për të deri në mbushjen e moshës madhore, ose të interesohet ta kthejë atë në vendlindje, gruaja e mori të vëllanë në shtëpi.
Gjatë muajit shkurt, të paktën dy raste të tjera të ngjashme në Romë, ku dy të mitur janë kërkuar nga prindërit që i kishin "braktisur" e me ndihmën e ambasadës sonë janë pajisur me dokument udhëtimi e janë kthyer në vendlindje.

Çështja nuk është as e re e as e panjohur si në Itali, ashtu edhe në Shqipëri. Rreth saj është shkruar edhe më parë në mediat italiane, tema është përcjellë e trajtuar prej kohësh edhe nga sociologu Rando Devole.

Siç tregon për Shqiptariiitalise.com Anila Husha, e cila nga viti 2000 deri në vitin 2009 ka punuar si eksperte në emigracion pranë Komitetit italian për të miturit e huaj të pashoqëruar, komitet i ngritur në vitin 1999 pranë ministrisë së Punës, që monitoron dukurinë në Itali, kjo çështje është trajtuar ndër të parat nga ky organizëm.
“Vitet e para, të miturit e shqiptarë të pashoqëruar renditeshin të parët dhe përbënin deri 70% të të gjithë të miturve të huaj të pashoqëruar – tregon Husha – Kjo ishte arsyeja që Ministria e Punës dhe e politikave shoqërore italiane punoi në mënyrë të veçantë me Qeverinë shqiptare duke u mbështetur edhe në shumë OJQ që veprojnë në Shqipëri dhe në organizma ndërkombëtarë si Shërbimi Social Ndërkombëtar dhe OIM”.
Husha thotë se gjatë periudhës që ka punuar për Komitetin, ka qenë anëtare e grupit koordinues në dy projekte që “Ministria e Punës italiane ka realizuar në bashkëpunim me Qeverinë shqiptare për të miturit e pashoqëruar: “Të miturit e huaj të pashoqëruar: mikpritja që kapërcen kufijtë” dhe “Të kthyer në të ardhmen – një rrjet ndërkombëtar për të miturit e pashoqëruar”. Falë këtyre projekteve është formuar figura e operatorit social shqiptar i aftë që të bëjë hulumtime familjare në Shqipëri dhe të administrojë kthimin dhe reintegrimin në atdhe të të miturve. Falë projekteve është krijuar edhe një rrjet bashkëpunimi mes operatorëve socialë në Shqipëri dhe Itali”.
Sipas ekspertes, “në fund të vitit 2009, numri i të miturve shqiptarë të pashoqëruar në Itali zbriti në thuajse 300”. Eksperienca ishte aq pozitive sa u përdor nga qeveria italiane edhe në vende të tjera si Maroku, Egjipti, Tunizia, Moldavia. Madje u përdor si best practice nga Këshilli i Evropës/Komisioni mbi imigracionin në një projekt evropian.

Po nga Shqipëria, ç’është bërë? E pamundur të dimë gjë. Prej fillimit të dhjetorit Shqiptari i Italisë i ka kërkuar disa herë Kabinetit të ministrit të Mirëqenies sociale, Blendi Klosit, që t’u përgjigjet disa pyetjeve rreth kësaj teme. Për të mësuar nëse janë në dijeni për një situatë të tillë edhe në vende të tjera të BE-së dhe se ç’përmasa ka dukuria sipas tyre; cilat janë zonat e Shqipërisë ku ky fenomen është më i përqendruar; cilat janë arsyet dhe ç’bëhet për ta parandaluar këtë dukuri; a ka ndonjë kontroll mbi familjet për të cilat ka sinjalizim se braktisin fëmijët; çfarë ka mbetur nga projektet e realizuara me Italinë vitet e shkuara e nëse puna vazhdon, pse nuk jep më rezultatet e asokohe; a ka sot qeveria shqiptare bashkëpunim me Italinë apo vende të tjera për ndonjë program konkret reintegrimi të atyre që kthehen.

Deri më sot, nga ministria e Mirëqenies Sociale që duhet të ndërmarrë nisma për parandalimin e kësaj dukurie, nuk mbërrin asnjë përgjigje. Ndoshta ajo që konsullja shqiptare në Milano thonte për ministrinë e Jashtme, është e vërtetë edhe për atë të Mirëqenies Sociale: “Ka të tjera gjëra për të bërë, ministria”.

Keti Biçoku / Shqiptariiitalise.com

Lexo edhe:
Si të pajisesh shpejt me një lejeqëndrim në Itali. Mënyra e shqiptarëve
“Braktisja” e të miturve në Itali, paditen 66 shqiptarë
Të miturit e braktisur
“Eksodi" i të miturve

 

 

 

 

Nga Rando Devole

Foto nga Rando DevolePërdorimi i dy termave samit dhe diasporë për emërtimin e aktivitetit të zhvilluar në Tiranë, nga datat 18-20 nëntor 2016, i njohur si Samiti i parë i Diasporës, u shfaq që në fillim problematik. E jo vetëm në planin semantik.

Termi "samit" përdoret në shumë gjuhë të huaja. Anglishtja, nga e cila është marrë, me këtë fjalë (summit) shenjon: majën e kodrës ose të malit; kulmin e një arritjeje ose gjendjeje; takimin midis krerëve të qeverive ose të zyrtarëve të lartë[1].

Fjala ka hyrë tashmë edhe në gjuhë të tjera. Në italisht, p.sh. nuk e ka kuptimin e majës së malit, por termi nënkupton "takimin mes përgjegjësve më të lartë të politikës së dy ose më shumë shteteve, por edhe takimin e drejtuesve më të lartë ose përfaqësuesve të organizmave të ndryshme"[2].

Në shqip fjala summit është përkthyer nga anglishtja në këtë mënyrë: majë, çukë (mali), kulm, konferencë ose takim i nivelit të lartë[3]. Aktualisht, fjala po përdoret në shqip direkt në trajtën "samit". Kjo fjalë është përdorur edhe më parë, kryesisht në media, duke iu referuar takimeve ndërkombëtare të nivelit të lartë, por besoj se ka arritur shikueshmëri e përdorim të madh pikërisht gjatë periudhës së samitit të diasporës.

Për mendimin tim, nuk ka arsye semantike, në nivel denotativ, që ta justifikonin përdorimin e kësaj fjale në rastin e samitit të lartpërmendur. Në qoftë se samiti tregon një takim të nivelit të lartë, mes drejtuesish të nivelit të lartë dhe përfaqësuesish, nuk mund ta themi me plot gojën se kjo ndodhi, ngaqë pjesëmarrësit nuk ishin të gjithë të kësaj kategorie. Siç e përmendëm edhe gjetiu, çështja e përfaqësimit është përcaktuese në këtë pikë, për sa kohë qeveria përfaqëson mazhorancën e parlamentit, kurse pjesëmarrësit në samitin e diasporës shqiptare nuk kishin ndonjë mandat të certifikuar për të marrë pjesë, për të negociuar, ose për të bashkëvendosur lidhur me tema të ndryshme.

Vetë organizimi i Samitit nuk mundësonte ndonjë debat, ose trajtim gjithëpërfshirës, të temave të shumta që ishin mbi tryezë. Kujtojmë se u zhvilluan tetë panele, që trajtonin tema madhore nga më të ndryshmet si zhvillimi ekonomik në atdhe dhe roli i diasporës, turizmi shqiptar, kultura, gjuha, identiteti, rrjeti i aftësive, organizimi i diasporës, bashkëveprimi midis përfaqësive diplomatike dhe diasporës. Diskutimet e paneleve u zhvilluan njëkohësisht, çka do të thotë se shumë pjesëmarrës u detyruan të zgjidhnin panelin e dëshiruar, duke lënë mënjanë panele që do të kishin dëshirë të ndiqnin[4]. Pastaj, panelistët nuk ishin zgjedhur me ndonjë procedurë përfaqësimi, që të flisnin në emër të atyre që i delegonin për t'i përfaqësuar në takim. Në këtë pikë, dikush mund të pyesë se ç'vlerë ka dokumenti i quajtur "Deklarata e samitit të parë të diasporës shqiptare"[5], meqë nuk u miratua nga të pranishmit.

Ka shumë mundësi që zgjedhja e termit samit, për të treguar takimin e organizuar në nëntor 2016, të jetë diktuar nga ekzigjenca mediatike dhe komunikimi politik nga ana e nismëtarëve. Për këtë rast mund të ishte përdorur fare mirë fjala "Konferencë kombëtare", ose "Konferencë mbarëkombëtare", meqë u përfshinë edhe personalitete nga Kosova, Maqedonia, Mali i Zi, etj. Por mund të ishte zgjedhur edhe fjala "Takim kombëtar për diasporën", ose "Dita kombëtare e diasporës", etj..

Fjala e huaj samit, me përdorim relativisht të vonë në shqip, përgjithësisht në rrafshin gazetaresk, është zgjedhur ngaqë shfaqet si më moderne dhe mediatikisht e suksesshme, me ngjyresa ndërkombëtare dhe të nivelit të lartë. Përkundrazi, fjalët si takim, konferencë, ditë, etj. janë më të zakonshme e më të përdorura në ligjërimin publik të pluralizmit shqiptar, si rrjedhim nuk e japin idenë e pompozitetit.

Me pak fjalë, përdorimi i fjalës samit ishte i pavend dhe i pajustifikueshëm, si nga ana semantike, ashtu edhe nga ana thelbësore. Nga ana tjetër, parapëlqimi i këtij termi për arsye propagandistike e zhvleftëson edhe më shumë përzgjedhjen terminologjike që është bërë, sepse tregon indirekt interesa dhe qëllime dytësore, që nuk kanë të bëjnë me thelbin e takimit.

Problemi tjetër shfaqet në përdorimin e fjalës diasporë. E këtu na duhet të jemi medoemos koncizë, pavarësisht se argumenti kërkon kohë e hulumtime, meqenëse është trajtuar gjerë e gjatë nga specialistët e studimeve të migracionit.

Të gjithë bien dakord me faktin se fjala diasporë vjen nga greqishtja διασπορ që do të thotë shpërndarje. Fjala ka treguar veçanërisht shpërndarjen e popujve, që kanë qenë të detyruar, pas një traume ose katastrofe, t'i braktisin vendlindjet dhe të përhapen në vende të tjera të botës, si p.sh. shpërndarja e hebrenjve në kohën e lashtë[6].

Mirëpo, dalëngadalë termi diaspora erdhi duke u përdorur gjithnjë e më shumë në shkencat sociale, politike e në media, duke shenjuar kryesisht rezultatin e migrimeve kontinentale e ndërkombëtare. Që në fillim të viteve 1990 studiuesit vinin re se diaspora kishte ende një përkufizim të pasaktë dhe se nuk kishte baza të forta teorike. Në fillim termi diasporë përdorej për hebrenjtë, afrikanët, armenët, indianët, etj. kurse me kalimin e kohës filloi të përdorej duke iu referuar italianëve, grekëve, polakëve, turqve, etj. [7].

Në qoftë se deri dje, termi diaspora tregonte produktin e një komuniteti të shpërndarë me lidhje të forta identitare me vendlindjen dhe brenda vetes, sot ai u referohet edhe lidhjeve që krijohen me bashkësitë që i kanë pritur si dhe rrjeteve që kanë krijuar ndërkohë[8].

Zhvillimi i nocionit modern të diasporës ka bërë që ta humbasë idenë e moskthimit në vendlindje, pra të shpërnguljes përfundimtare traumatike dhe plot dhimbje. Sot, përdorimi i termit diasporë përfshin edhe ata migrantë që kanë lidhje me atdheun ose vendin e origjinës. Madje në këtë kategori futen edhe ata që e kanë humbur shtetësinë fillestare, ose pasardhësit e njerëzve që janë larguar prej kohësh nga vendi. Sikurse e pohojnë edhe studiuesit e fushës, përkufizimi i personave, që bëjnë pjesë në diasporë, është vërtet i vështirë dhe duhet pasur parasysh gjithashtu procesi i vetëidentifikimit, ose i ndjenjës së përkatësisë në një bashkësi të caktuar[9].

Termi diasporë është aq i përgjithshëm, saqë merr parasysh edhe praktikat e jetës së përditshme, shprehjet e solidaritetit, praninë e institucioneve, festimet simbolike, etj. praktikisht të gjitha ato elemente që përbëjnë kulturën e diasporës. Së fundi, termi po përdoret për të treguar edhe pasardhësit e brezit të tretë e të katërt, si dhe ndikimin e emigrantëve në zhvillimin e vendlindjes[10].

Vetë studimet për diasporën kanë kaluar në disa faza, nga përdorimi klasik i termit, që kufizohej zakonisht me përvojën e hebrenjve, deri tek përshkrimi i kategorive të tjera si të syrgjynosurit, të larguarit, të mërguarit, refugjatët politikë, etj. dhe tek përfshirja e ideve komplekse të deterritorializimit e ndërtimit të identiteteve, për të kaluar më pas në fazën e fundit të konsolidimit, që përfshin elemente të tjera[11].

Përkufizimet e konceptit "diasporë" janë të shumta. Ka studiues që i përcaktojnë sipas disa kritereve madhore e përmbledhëse, siç mund të ishin shpërndarja, orientimi ndaj vendit të origjinës, mbajtja e lidhjeve[12].

Meqë ra fjala tek lidhjet me atdheun real ose të imagjinuar, nuk duhet të harrojmë se mundësitë komunikuese moderne janë të pakrahasueshme me ato të dhjetëvjeçarëve të kaluar. Mjafton të kujtojmë ndikimin e jashtëzakonshëm të internetit në mbajtjen e lidhjeve me zhvillimet e vendlindjes. Platforma e internetit lejon gjithashtu krijimin e rrjeteve të ndryshme midis emigrantëve të kualifikuar.

Për t'u shënuar, gjithashtu, se në dy dhjetëvjeçarët e fundit termi diaspora është përvetësuar dhe është përdorur shumë nga organizatat ndërkombëtare si Banka Botërore dhe Organizata ndërkombëtare për migracionet (IOM)[13].  Mund të supozohet lehtë se adoptimi masiv i kësaj fjale nga organizatat ndërkombëtare ka rritur ndjeshëm edhe përdorimin e saj, sidomos në vende ku prurjet konceptuale nga jashtë, gjatë këtyre viteve të fundit, kanë qenë të jashtëzakonshme, sikurse është rasti i Shqipërisë.

Koncepti i diasporës, pra, ka probleme përkufizimi, sepse ka shumë kuptime e interpretime. Edhe vetë Organizata Ndërkombëtare për Migracionet ka pranuar se nuk ekziston një përkufizim i vetëm i pranuar nga të gjithë, sikurse mungon njohja zyrtare e termit[14].

Të njëjtën dilemë kanë pasur edhe organizatorët e Samitit të Diasporës shqiptare. Në fakt, në projekt-dokumentin e nismës përmenden disa ligje dhe vendime lidhur me mbrojtjen e të drejtave të shtetasve shqiptarë me banim jashtë shtetit. Midis tyre vendimi, në vitin 1996, për krijimin e "Institutit Shqiptar të Diasporës", më pas i riemërtuar "Instituti Kombëtar i Diasporës"[15]. Pra termi diasporë përdoret zyrtarisht në Shqipëri që në vitet 1990, që me siguri u referohej fillimisht shqiptarëve të ikur para rënies së regjimit.

Në të njëjtin dokument bëhet një tentativë për përkufizimin e Komuniteteve Shqiptare Jashtë Vendit, duke pranuar se mungon një përkufizim zyrtar për diasporën shqiptare. Si bazë merret përkufizimi i Organizatës Ndërkombëtare për Migracionin që e përcakton diasporën si “individët dhe pjesëtarët e rrjeteve, shoqatave dhe komuniteteve të cilët kanë lenë vendin e tyre të origjinës, por i ruajnë lidhjet me të”[16]. Pranohet, gjithashtu, se koncepti përfshin komunitetet e punëtorëve emigrantë që janë vendosur përkohësisht në vende të tjera, emigrantët me dy shtetësi, dhe brezat e dytë e të tretë të emigrantëve.

Më tej, projekt dokumenti i diasporës ofron një përkufizim të thjeshtuar: "Komunitetet Shqiptare Jashtë Vendit përbëhen nga emigrantë shqiptarë dhe pasardhësit e tyre të cilët jetojnë jashtë vendit të lindjes së tyre ose të paraardhësve të tyre, në bazë të përkohshme ose të përhershme, të cilët ende ruajnë lidhje emocionale, afrie dhe materiale me vendet e tyre të origjinës". Në shënimin përkatës, përkufizimi konsiderohet si i hapur për debat dhe vlerësim gjatë procesit konsultativ. Pra mund të konsiderohet si i përkohshëm[17].

Përkufizimi i diasporës shqiptare dhe i përbërësve të saj është sfidë e hershme e studiuesve dhe përdoruesve. Problemi është ngritur shumë vjet më parë. Sa për të dhënë një shembull, mund të përmendet shkrimi "Diaspora e re: një orvatje për përkufizim"[18], ku prekeshin probleme të ndryshme si shkaqet e diasporave të reja, karakteristikat e migracioneve në epokën e globalizimit,  kujtesa kolektive për vendin dhe identiteti, efektet ngjizëse dhe homogjenizuese të mjeteve të kumtimit masiv, etj. Në të njëjtin shkrim nënvizoheshin elementet dallimore të diasporës së re shqiptare dhe thuhej se "dallesat përcaktohen kryesisht nga marrëdhëniet me vendet pritëse, por edhe nga organizimi, proceset identitare, largësia nga vendlindja, etj. Nga kjo pikëpamje, diaspora shqiptare duhet përdorur më mirë në shumës se sa në njëjës".

Gjatë punimeve të Samitit të Diasporës, në nëntor 2016, karakteri heterogjen i diasporës shqiptare dallohej lehtë e në mënyrë konkrete, mbi të gjitha nga problemet e ngritura. Ky problem është thelbësor, sepse nuk mund të bëhen politika në favor të diasporës shqiptare dhe as mund të krijohen lidhje me emigrantët shqiptarë, në vende e kontinente të ndryshme, pa marrë parasysh ndryshmërinë e tyre. Në fakt, diaspora mund të shqiptohet në njëjës, por duhet kuptuar në shumës, sepse dallimet dhe problemet e emigrantëve janë të ndryshme nga vendi në vend dhe ndonjëherë edhe brenda një vendi.

Gjatë punimeve të panelit me titull “Përfaqësitë Diplomatike dhe Diaspora: drejt një bashkëveprimi më efikas dhe modern”, ku isha i ftuar në rolin e moderatorit, pata mundësi ta nënvizoja këtë tipar të emigrantëve shqiptarë jashtë shtetit, duke shtuar se diaspora është gjithashtu e shtresëzuar si nga pikëpamja kohore, ashtu edhe nga prejardhja gjeografike. Me fjalë më të thjeshta, problemet dhe kërkesat që shqetësojnë emigrantin shqiptar, që ka ikur katër dekada më parë nga vendlindja, nuk janë të njëjta me atë që është larguar prej dy vjetësh; sikurse nuk mund të barazohen përvojat migratore të një shqiptari, ta zëmë, nga Mitrovica ose Ulqini, me atë me prejardhje, ta zëmë, nga Saranda ose Tetova; ose të nipit të brezit të tretë me emigrantin të sapombërritur në Athinë. Madje, përveç grupmoshave dhe prejardhjes, mund të ndryshojnë edhe trajektoret e integrimit, që shpesh varen nga vendet pritëse. Pa përmendur migracionet e hershme si ato të arbëreshëve.

Meqë ra fjala, përkufizimi i mësipërm për komunitetet shqiptare jashtë vendit paraqet një varg pikëpyetjesh edhe për përfshirjen e arbëreshëve. A mund të quhen arbëreshët emigrantë shqiptarë? Çfarë duhet të kuptojmë me lidhje emocionale? Sa e fortë duhet të jetë lidhja emocionale për t'u konsideruar diasporë? Po lidhjet disi të vagulluara që quhen "afrie e materiale", si duhen kuptuar? Nga ana tjetër, vetë koncepti i komunitetit përbën problem më vete, përderisa emigrantët shqiptarë jo gjithnjë përbëjnë komunitet, siç mund të jenë anëtarët e kombësive të tjera. Pastaj, koncepti i komunitetit varet nga traditat e integrimit, që siç e dimë kanë tipare të ndryshme, si p.sh. në vendet anglosaksone ku mbizotëron komunitarizmi.

Përdorimi i fjalës diasporë është kundërshtuar edhe nga pikëpamja gjuhësore. Propozimi për ta zëvendësuar me termin mërgatë është argumentuar se diaspora, sipas fjalorit shqip, do të thotë shpërngulje e një grupi etnie a të një kombi, dhe vendosja në një vend tjetër për të jetuar e për të punuar. Ndërkohë që, migrimi i shqiptarëve të sotëm nuk e ka këtë tipar kolektiv absolut. Nga ana tjetër, është nënvizuar se diaspora si fjalë "ka hyrë vonë” e “vetëm në gjuhën zyrtare" dhe se "gjuha e përditshme s’e ka pranuar"[19].

Mirëpo, në vallen e kuptimeve gjuhësore kanë rol edhe konotacionet. Në fakt, fjala mërgatë, në gjuhën totalitare, kishte një ngjyresë negative, me të cilën stigmatizoheshin "armiqtë e popullit" që "ishin arratisur" dhe që "luftonin kundër pushtetit popullor". Kjo mund të përbënte një pengesë për përdorimin e sotëm. Për më tepër, aktualisht, në shqipen e sotme, askush nuk (vetë)përcaktohet si mërgimtar, por si emigrant, jo si pjesë e mërgatës, por e emigracionit[20].

Mund të shtonim se edhe vetë fjala emigrant nuk është neutrale. Megjithëse lipsen hulumtime gjuhësore shkencore, mund të pohojmë në bazë të vëzhgimeve personale se ndonjëherë fjala emigrant përdoret me nota përçmuese, gjithsesi jo pozitive, sidomos nga ndonjë person që e fut veten në ajkën shqiptare dhe i shikon emigrantët nga lart poshtë, kryesisht për punët e rënda e të rëndomta që ata kryejnë.

Ndikimin e konotacioneve e konfirmon edhe rasti i Kroacisë. Duke filluar nga viti 1990, në Kroaci, në fjalimet zyrtare, termi “diaspora - dijaspora” u përdor për të bashkuar dy koncepte që më parë ishin të veçuara: punëtorët që ishin përkohësisht jashtë shtetit dhe emigrantët (të atyre që kishin ikur nga Jugosllavia për arsye politike). Ky term i fundit, kishte pasur konotacione negative[21].

Vështirë të thuhet nëse arsyet e përzgjedhjes së termit samit janë të njëjta me atë të diasporës. Por nuk mund të mohohet se edhe fjala diasporë e ka një lustër zyrtare dhe tingëllon bukur, pra i shërben më së miri komunikimit politik nga ana e organizatorëve. Pavarësisht se motivet e përzgjedhjes terminologjike nuk mund të paragjykohen, na duhet të pranojmë se termi diasporë është ende i pakristalizuar mirë, më shumë në sferën shqiptare se sa në vende të tjera.

Pavarësisht nga përkufizimet sociologjike dhe zyrtare, diaspora si term rrezikon të perceptohet në shqip si një entitet tashmë i përcaktuar nga pikëpamja kohore e hapësinore, si tërësi e emigrantëve që jetojnë jashtë territorit shqiptar. Mirëpo, ky lloj perceptimi do ta neutralizonte përmasën kaleidoskopike të shqiptarëve me banim jashtë shtetit, pra do ta sillte diasporën vetëm në njëjës e në mënyrë të njëtrajtshme, tejet përgjithësuese e thjeshtëzuese, duke ia reduktuar automatikisht edhe potencialitetin.

Nga ana tjetër, diaspora rrezikon të perceptohet si një koncept i ngurtë dhe statik në shqip, duke eliminuar përmasën elastike dhe dinamike të saj. Në fakt, shumëkush harron se diaspora është si një organizëm i gjallë, që ushqehet si nga pikëpamja sasiore (emigrimi nga Shqipëria vijon edhe sot e kësaj dite), ashtu edhe nga pikëpamja identitare[22].

Kjo nuk do të thotë se limiti është i fjalës diasporë në vetvete, natyrisht duke iu referuar versionit modern të saj. Problemi qëndron në mosmbushjen e saktë të kësaj fjale nga ana kuptimore, ose të përkufizimit të saktë publik, pra të përditësimit konceptual në shqip, para se të ngjitej në shkallët e larta mediatike dhe zyrtare të samitit. Aq më tepër që punimet e samitit nuk iu kushtuan shprehimisht sqarimit të tij, por e morën si të mirëqenë që në titull, që si rrjedhim mori pamjen e një brand-i.

Samiti dhe diaspora, si fjalë, edhe pse të japin përshtypjen imediate të qartësisë, në realitet mjafton një pyetje më shumë dhe ato shndërrohen aq të largëta e të vagëlluara semantikisht, saqë humbasin drejt reve dhe mjegullës kuptimore, çka ndikon indirekt edhe në përcaktimin e duhur të objektivave të nismës. Një konceptim ndryshe i titullit të "Samitit të Diasporës", qoftë me punë e veprimtari parapërgatitore, i diktuar ekskluzivisht nga kërkesat e njohjes dhe të krijimit të lidhjeve, do të kishte shmangur shumë probleme, keqkuptime e pasaktësi.


[1] Për më tepër shih https://en.oxforddictionaries.com/definition/summit ose https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/summit
[2] Shih http://www.treccani.it/vocabolario/summit/
[3] Pavli Qesku, Fjalor anglisht – shqip, Edfa, Tiranë 2000 dhe Ramazan Hysa, Fjalor anglisht – shqip, Edfa, Tiranë, 2000.
[4] Personalisht do të kisha dashur të ndiqja punimet e disa paneleve, sepse kishte tema që më interesonin.
[5] Ky dokument mund të lexohet në faqen Deklarata e Samitit. Deklarata është më shumë një angazhim në vija të përgjithshme e qeverisë, pas punimeve të Samitit, dhe jo një deklaratë e vetë samitit, sepse rasti i dytë nënkupton miratimin e diasporës, çka nuk më rezulton të jetë bërë.
[6] Shih Enciklopedinë Treccani http://www.treccani.it/enciclopedia/diaspora/
[7] Shih Cohen Robin, The diaspora of a diaspora : the case of the Caribbean, “Social Science Information”, Vol.31 (No.1), 1992, f. 159-169.
[8] Matilde Callari Galli (përg.), Nomadismi contemporanei, Guaraldi, Rimini 2004, f. 29.
[9] Laura Zanfrini, Sociologia delle migrazioni, Laterza, Bari 2007, f. 78-79.
[10] Po aty.
[11] Në karakteristikat e përgjithshme të diasporës, midis të tjerash, përfshihen: ikja nga atdheu e shpërndarja në vende të tjera, pas ngjarjeve traumatike; përhapja territoriale me qëllim pushtimi, pune ose tregtie; kujtesa kolektive dhe miti për atdheun; idealizimi i tij dhe i bashkësisë; lëvizjet kolektive për kthim në atdhe; vetëdija e fortë etnike; marrëdhënie problematike me shoqëritë pritëse; marrëdhënie empatike e solidare me anëtarët e grupit etnik që jetojnë në vende të tjera; mundësia për të zhvilluar një jetë më të larmishme brenda vendeve tolerante, etj. Shih Robin Cohen, Global diasporas. An introduction, second edition, 2008 Routledge, London, f. 17,  i cili ka dhënë edhe disa tipologji të diasporave duke i ndarë, me shembuj përkatës, në victim diaspora, labour diaspora, imperial diaspora, trade diaspora, deterritorialised diaspora (f. 18).
[12] Rogers Brubaker, The ‘diaspora’ diaspora, Ethnic and Racial Studies Vol. 28 No. 1 Janar 2005 f. 1-19.
[13] Stéphane Dufoix, Diasporas: historical and conceptual analysis, The Encyclopedia of Global Human Migration, botuar nga Immanuel Ness, Blackwell Publishing Ltd., 2013.
[14] Ja çfarë shkruan IOM: "There is no single accepted definition of the term “diaspora”, neither is there a legal recognition of the term which consequently has given rise to many different meanings and interpretations". Shih http://www.iom.int/jahia/webdav/site/myjahiasite/shared/shared/mainsite/policy_and_research/policy_documents/iom_research.pdf
[15] Bëhet fjalë për "vendimet e Këshillit të Ministrave (VKM) nr. 216 dhe 608 në vitin 1996, Instituti Shqiptar i Diasporës i ngritur pranë Kryeministrit u riemërua Instituti Kombëtar i Diasporës, me varësi të centralizuar nga Ministria e Punëve të Jashtme". Shih Projektdokumenti i Diasporës
[16] Organizata Ndërkombëtar për Migracionin, Shqipëria: Profili i Zgjeruar i Migracionit 2012 – 2014, f. 16, cituar tek Projekt-dokumenti i diasporës
[17] Po aty
Projektdokumenti i Diasporës
[18] Shkrimi është botuar fillimisht tek “Bota Shqiptare”, Romë, maj 2004 e më pas është ribotuar në librin Rando Devole, Ura mbi det, Ora, Tiranë 2008, f. 157.

[19] Mehmet Elezi, Diaspora apo Mërgata?, 05. 12. 2016
[20] Gjatë ditëve të Samitit të Diasporës, dëgjova nga disa pjesëmarrës disa neologjizma humoristike, që luanin me termat e titullit, si p.sh. samitsadiasporista, etj., çka mund të merret edhe si shenjë e vogël e problemit të përkufizimit, edhe pse në kuadrin e shakasë.
[21] Povrzanović Frykman, M., Homeland lost and gained: Croatian diaspora and refugees in Sweden, në N.Al-Ali & K. Kosher, përg, New Approaches to Migration? Transnational communities and the transformation of home, London e New York: Routledge 2002, cituar tek Matilde Callari Galli (përg.), Nomadismi contemporanei, Guaraldi, Rimini 2004, f. 30.
[22] Në këtë kuadër do të kishte qenë i dobishëm, qoftë në një fazë paraprake, përdorimi i fjalës migracion/e, që tregon më mirë lëvizjen moderne të popullsisë. Mirëpo, ky term mund të shkaktonte polemika politike lidhur me arsyet e vazhdimit të emigrimit aktual të shqiptarëve.
 
 

Atyre që morën pjesë në Samit, me siguri nuk u ka shpëtuar detaji i organizimit të mirë të tij nga pikëpamja skenike. Nisma u duk formalisht e organizuar mirë. Duke filluar nga logo dhe telekamerat, deri tek sistemimi i skenave dhe i megaekraneve ultra të sheshta; çdo gjë që kishte të bënte me skenografinë dhe imazhin, ishte menduar më së miri. Por Samiti ka mbaruar prej tre muajsh, ditët në kalendar vazhdojnë të kalojnë dhe nuk është shënuar asgjë thelbësore në ndërtimin e urave midis Shqipërisë dhe diasporës që u premtuan
Nga Rando DEVOLE

Emigrantët, me njohjet e profesionalizmin e tyre, krijojnë rrjete që i favorizojnë investimet dhe zhvillimin në përgjithësi, sikurse e ndihmojnë vendin e tyre me dërgesa sociale e kulturore. Kjo vlen, natyrisht, edhe për Shqipërinë. Mirëpo, a u është njohur migrantëve ky rol i rëndësishëm në zhvillimin socio-ekonomik, si në vendet ku jetojnë, ashtu edhe në vendin e origjinës?
Nga Rando DEVOLE

Nga Rando Devole

Të gjitha veprimtaritë që u zhvilluan në Tiranë, në kuadrin e Samitit të Diasporës (18-20 nëntor 2016), u përshkuan nga një fill i pamohueshëm: pjesëmarrja. Kjo u vu re jo vetëm nga numri i emigrantëve shqiptarë të ardhur nga e gjithë bota[1], por edhe nga vëmendja me të cilën ata ndoqën veprimtaritë e programuara.

Pritja në Pallatin e Brigadave, në prani të presidentit të Kosovës Hashim Thaçi, panelet e organizuara rreth temave të ndryshme, takimi me Kryeministrin Rama në Pallatin e Kongreseve, koncerti në TOB, mbrëmja përmbyllëse gala (gjatë së cilës u dha çmimi Shqiponja e Artë dhe u mbajtën disa fjalime nga përfaqësues të institucioneve): të gjitha u karakterizuan nga pjesëmarrja e shqiptarëve të diasporës[2].

Samiti mund të vëzhgohet nga shumë pikëpamje, nga të cilat duhet veçuar pikërisht pjesëmarrja. Kjo mund të analizohet si nga mënyra se si u nyjëtua gjatë veprimtarive të Samitit, ashtu edhe nga motivet që i shtynë emigrantët shqiptarë të marrin rrugën për të marrë pjesë në aktivitetin në Tiranë.

Ndërsa angazhimi i qeverisë shqiptare ishte i parashikueshëm, meqë nisma ishte promovuar nga vetë Kryeministri, pjesëmarrja mbeti deri në moment të fundit e panjohura e Samitit, çka u pohua edhe nga vetë organizatorët, të cilët nuk e prisnin praninë e konsiderueshme të emigrantëve shqiptarë.

Mirëpo, pjesëmarrja nuk ka vetëm anën sasiore. Duart lart, që kërkonin me ngulm mikrofonin për të marrë fjalën, ishin më mbresëlënëse dhe më domethënëse se sa duartrokitjet e fjalimeve të ndryshme.

Dëshira për të marrë pjesë aktive në diskutimet e ndryshme mbetet ende për t’u hulumtuar, sepse aty gjenden themelet e urave me diasporën. Tek e fundit, pa dëshirën për të marrë pjesë nuk mund të ndërtohet asnjë bashkëveprim me diasporën, as mund të ndërtohen ura lidhëse, sa për ta thënë me një metaforë që u përmend deri në konsumim gjatë ditëve të Samitit. Në fakt, pjesëmarrja sociale dhe politike nga ana e qytetarëve të saj, kudo qofshin, përbën çështje jetike për vende si Shqipëria[3].

Për vëzhguesit e kalitur nuk ishte e vështirë të dallohej se, pas kërkesës së ethshme për të kapur mikrofonin, qëndronte dëshira për të marrë pjesë në diskutimin publik për diasporën dhe çështje të tjera. Megjithëse organizimi kishte parashikuar kryesisht pyetje, përfaqësuesit e anëtarët e diasporës donin të shkonin përtej: të rrëfenin kush ishin, të tregonin aktivitetin e tyre, ose të shpjegonin pikëpamjet e veta për temat e debatuara.

Që dëshira për të marrë pjesë ishte si një lumë vërshues u pa edhe në diskutimet e tetë paneleve ku u prekën tema të rëndësishme si: zhvillimi ekonomik në atdhe dhe roli i diasporës, turizmi shqiptar, kultura, gjuha, identiteti, rrjeti i aftësive, organizimi i diasporës, bashkëveprimi midis përfaqësive diplomatike dhe diasporës, etj. Gjatë zhvillimit të këtyre paneleve u vu re një dëshirë e madhe për të marrë pjesë në diskutim. Ky konstatim duhet parë pozitivisht, pavarësisht nga problemet organizative, si mungesa e kohës, ndërtimi i paneleve, ankesat, ose zhgënjimi për mosmarrjen e fjalës; probleme që mund të rregullohen gjatë nismave eventuale të ardhshme.

Edhe ata emigrantë që nuk patën mundësi të merrnin pjesë në Samitin e Diasporës, ose që vendosën për arsye të ndryshme të mos vinin, nuk mund të futen në kategorinë e indiferencës, për sa kohë mospjesëmarrja ishte një zgjedhje e kushtëzuar nga probleme objektive, ose subjektive, krejtësisht të ligjshme e të kuptueshme. Në kushte të tjera, pjesëmarrja do të kishte qenë edhe më e madhe[4].

Nga ana tjetër, pjesëmarrja ose mospjesëmarrja në eventin e Samitit nuk paragjykon pjesëmarrjen e vërtetë të anëtarëve të diasporës, që janë aktivë në zhvillimet e Shqipërisë dhe shqiptarisë në kuptimin më të gjerë të fjalëve. Vetë pjesëmarrja në Samit nuk është se jep ndonjë patentë të veçantë, përderisa ka plot emigrantë, me siguri shumica, që kanë marrë pjesë e vazhdojnë të marrin pjesë aktivisht në rrjedhat e shqiptarisë, pavarësisht nga prania në ato ditë të nëntorit. Pra, është e nevojshme të ndahet koncepti i pjesëmarrjes në Samit nga ai i pjesëmarrjes së gjerë në zhvillimet e përgjithshme. Në fakt, koncepti i parë është tregues i të dytit; çka nuk mund të thuhet automatikisht për të kundërtën.

Nga pikëpamja e pjesëmarrjes në Samit mund të vihet re vullneti i përbashkët, i qeverisë dhe i diasporës, meqë e para e promovoi për herë të parë – çka nuk mund të mohohet në asnjë mënyrë – ndërsa e dyta iu përgjigj pozitivisht e me interes ftesës. Duhet të shtojmë se ky pohim i fundit çalon së paku për dy arsye: a) përdorimi i diskutueshëm i termit përgjithësues “Diasporë”, meqë kjo duhet kuptuar detyrimisht në shumës dhe në larminë e vet të gjithanshme; b) shpërpjesëtimi i përfaqësimit, në kuptimin që emigrantët e pranishëm nuk kishin mandat përfaqësues, kurse qeveria e ka me përkufizim nga parlamenti shqiptar[5].

Në një plan më të gjerë, ndërsa vullneti për pjesëmarrje nga ana e emigrantëve nuk mund të vihet në diskutim, përderisa e kanë vërtetuar në shumë mënyra, ajo e qeverisë në veçanti dhe e politikës shqiptare në përgjithësi, mbetet ende për t’u vërtetuar, për sa kohë mbetet ende në rrafshin e vullnetit të mirë dhe të deklaratave. Po ta konceptonim samitin si pjesë e takimit konstant e të strukturuar midis Shqipërisë dhe diasporës, do të thoshim se ai sapo ka filluar, dhe se jemi në hyrjen ceremoniale, në batutat e para, në shprehjen e vullnetit, kryesisht për efekte informative dhe mediatike. Në këtë kuptim, pra nga ana thelbësore, do të ishte e kotë ta gjykonim nismën, e cila shënoi hapjen e një procesi, rezultatet e të cilit do të shihen këtej e tutje.

Kushtet që përcaktojnë pjesëmarrjen janë të shumta, nga eliminimi i distancës midis grupeve dhe njerëzve, deri tek konceptimi i marrëdhënieve të barabarta dhe tek ideja e bashkëndarjes së përvojave. Natyrisht, nuk mjafton një hapje procesi, pavarësisht nga fjalët e mëdha dhe premtimet entuziaste, që të realizohen kushtet e pjesëmarrjes reale. Aq më tepër që pjesëmarrja e kërkuar nga ana e diasporës nuk ishte e llojit protokollar, por ndikuese, çka do të thotë se emigrantët duan të marrin pjesë aktivisht, për të bashkëvepruar e për të bashkëvendosur në raport me qëllimet dhe objektivat e bashkësisë.

Në qoftë se nga një anë u regjistrua një dëshirë e jashtëzakonshme e diasporës për të marrë pjesë, nga ana tjetër, përballë politikës dhe qytetarëve shqiptarë, qëndron problemi i përfshirjes së tyre sa më të efektshme[6]. Nuk është e qartë për shembull, përveç deklaratave parimore, se si do ta realizojë konkretisht qeveria shqiptare përfshirjen e emigrantëve, çka nuk mund të reduktohet vetëm në çështjen e votës, ngaqë pjesëmarrja politike është vetëm një aspekt i pjesëmarrjes sociale. Në këtë pikë mbetet për t’u shqyrtuar dhe analizuar pjesëmarrja e ulët – të paktën kjo ishte përshtypja e parë – e qytetarëve dhe protagonistëve të ligjërimit publik me banim në Shqipëri gjatë ditëve të samitit.

Këto shënime për samitin, në perspektivën e pjesëmarrjes, do të ishin të mangëta sikur dëshira e madhe diasporës për pjesëmarrje të harrohej e të mos konsiderohej si një kapital i jashtëzakonshëm për Shqipërinë dhe shqiptarinë. Mirëpo, ky kapital nuk mund të ndahet nga pritshmëria që krijoi Samiti në radhët e diasporës. Në vijim të takimeve të shumta, që politikanët kanë zhvilluar me diasporën prej vitesh, kryesisht gjatë fushatave elektorale ose me karakter ceremonial – të mbushura me retorikë e premtime gjithfarësh, shpeshherë për konsum mediatik –, Samiti rrezikon të rreshtohet tek nismat e inflacionuara, madhështia organizative e të cilit vetëm sa e rëndon situatën.

Në këtë kontekst, Samiti mund të konceptohet si thirrje e fundit për politikën shqiptare për të realizuar ato lidhje, që ajo vetë i deklaron si të domosdoshme[7]. Në rast se ky samit nuk do të pasohet nga propozime e veprime konkrete, besimi i lëkundur midis diasporës dhe politikës shqiptare do të shndërrohet në zhgënjim total, çka do të ishte dëm i jashtëzakonshëm për vendin dhe shqiptarinë. E nuk mjafton njoftimi i mbajtjes së samitit të ardhshëm, në rast se ai do të konceptohej sërish si prelud i një vepre imagjinare dhe jo si hap konkret në ndërtimin e urave lidhëse.

Ky shkrim është botuar fillimisht në revistën kulturore online Peizazhe të Fjalës: Samiti sapo filloi

[1] Organizatorët e Samitit pohuan se morën pjesë rreth 1000 vetë, të ardhur nga 41 vende të botës.
[2] Programin e Samitit të Diasporës mund ta gjeni në faqen zyrtare të nismës.
[3] Shiko për këtë temë shkrimin Pjesëmarrja e diasporës ose lapsusi i samitit, “Peizazhe të fjalës”, 2 shtator 2016.
[4] Nuk duhet të harrojmë se pjesa më e madhe e të pranishmëve erdhi në Samit me shpenzimet e veta.
[5] Kjo nuk do të thotë se një pjesë e anëtarëve të diasporës, drejtues shoqatash e organizatash, nuk ishin përfaqësues të anëtarëve të vet. Por marrja e mandatit nënkupton procese të tjera, përveçse një objektiv të qartë politik për t’u arritur gjatë takimit të nivelit të lartë. Që këtej edhe përkufizimi disi i pavend i termit Samit.
[6] Këtu do të ishte e dobishme që të merreshin parasysh edhe arsyet e atyre që e refuzuan ftesën, që nuk pranuan të vinin, ose të atyre që erdhën me shumë rezerva.
[7] Konceptin e thirrjes së fundit e shpreha edhe gjatë moderimit të Panelit të 8-të të samitit, koncept që është dhënë diku tjetër edhe si një shans i fundit që i jepet qeverisë shqiptare (shiko Keti Biçoku “Shanset e Samitit të Diasporës”).

 

Artikuj te tjere...